M\u00eb 5 maj 1947, Petro Marko, ish-drejtues i gazet\u00ebs \u201cBashkimi\u201d, u arrestua me akuz\u00ebn se: \u201cGjat\u00eb q\u00ebndrimit t\u00eb tij n\u00eb Itali, s\u00eb bashku me armiqt\u00eb e vendit ton\u00eb si me Dhimit\u00ebr Beratin dhe me Mehmet Konic\u00ebn kan\u00eb formuar Komitete si n\u00eb Rom\u00eb dhe n\u00eb Bari. Dhe me kthimin e tija n\u00eb Shqip\u00ebri vazhdon t\u00eb ket\u00eb kontakte me Misjonin Anglo-Amerikan ju ka dh\u00ebn\u00eb informata p\u00ebrmbi shtypshkronj\u00ebn Bashkimi dhe t\u00eb tjera. P\u00ebr k\u00ebto akuza, prokurori k\u00ebrkonte d\u00ebnimin e Petro Markos me kat\u00ebr vjet privim lirie, pun\u00eb t\u00eb detyruar. Gjykimi ndaj tij u shpall m\u00eb 5 maj 1949, nga Gjykata Ushtarake e Tiran\u00ebs. Gjykata vendosi d\u00ebnimin fajtor t\u00eb Petro Markos p\u00ebr veprat e spiunazhit n\u00eb favor t\u00eb huajve dhe e d\u00ebnoi me tre vjet privim lirie, pun\u00eb t\u00eb detyruar, dhe heqjen e t\u00eb drejtave p\u00ebr mosparaqitje n\u00eb publik p\u00ebr nj\u00eb vit.<\/p>\n\n\n\n
Petro Marko paraqiti rekurs ankimor n\u00eb Gjykat\u00ebn e Lart\u00eb Ushtarake p\u00ebr vendimin e 5 majit 1949. K\u00ebshilli i Gjykat\u00ebs s\u00eb Lart\u00eb i ngritur p\u00ebr k\u00ebt\u00eb \u00e7\u00ebshtje e hodhi posht\u00eb rekursin, pasi \u201cduke u pranuar e provuar faj\u00ebsia e tij, nuk gjen me vend shkaqet e rekursit ankimor\u201d. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye u vendos ligj\u00ebrimi i vendimit t\u00eb 5 majit 1949 i Gjykat\u00ebs Ushtarake t\u00eb Tiran\u00ebs, i cili p\u00ebrmbante d\u00ebnimin me tre vjet privim lirie pun\u00eb t\u00eb detyruar dhe heqjen e t\u00eb drejtave p\u00ebr paraqitje n\u00eb publik p\u00ebr nj\u00eb vit.<\/p>\n\n\n\n
N\u00eb kujtimet e tij p\u00ebr periudh\u00ebn e v\u00ebshtir\u00eb t\u00eb hetuesis\u00eb, gjat\u00eb s\u00eb cil\u00ebs ishte pran\u00eb inxhinierit t\u00eb mir\u00ebnjohur polak Stanislav Zuber, ku d\u00ebshmoi edhe fundin e tij, Petro Marko shkruan:<\/p>\n\n\n\n
\u201cDhe tani ja ku ishim t\u00eb dy: \u2013 ai i katandisur nj\u00eb grusht njeri, un\u00eb nj\u00eb skelet i gjall\u00eb i ngarkuar me hekura. Me Zuberin shk\u00ebmbenim ndonj\u00eb fjal\u00eb: \u2013 ai, i shtrir\u00eb p\u00ebrdhe, \u2013 un\u00eb, i varur. E pyesja se \u00e7`murmuriste, thoshte: —Tani jam duke u lutur. Un\u00eb u besoj ideve q\u00eb jetojn\u00eb dhe do t\u00eb jetojn\u00eb p\u00ebr mij\u00ebra vite…. Ja tani, kur un\u00eb i falem Krishtit, i them: \u2013 edhe un\u00eb do t\u00eb duroj dhe do t\u00eb q\u00ebndroj si ti.\u201d….<\/p>\n\n\n\n
U hap dera. Hyri nj\u00eb polic trupmadh dhe i b\u00ebrtiti Zuberit. \u2013 \u00c7`pun\u00eb b\u00ebn ti? \u2013 Gjeolog q\u00eb zbulon pasurit\u00eb e n\u00ebntok\u00ebs, \u2013 tha Zuberi. Roja i k\u00ebputi nj\u00eb shkelm prapa veshit duke i th\u00ebn\u00eb, \u2013 Tani shko e zbulo pasurit\u00eb e n\u00ebntok\u00ebs..<\/p>\n\n\n\n
Pash\u00eb Zuberin t\u00eb shtrir\u00eb, me duar e me k\u00ebmb\u00eb t\u00eb hapura dhe me nj\u00eb curril gjaku q\u00eb i buronte nga goja. Vran\u00eb kultur\u00ebn, vran\u00eb shkenc\u00ebn, vran\u00eb jet\u00ebn.<\/p>\n\n\n\n
E kap\u00ebn nga k\u00ebmb\u00ebt, e hoq\u00ebn zvarr\u00eb, e nxor\u00ebn jasht\u00eb dhe mbyll\u00ebn der\u00ebn, duke m\u00eb l\u00ebn\u00eb mua n\u00eb biruc\u00eb fantazm\u00ebn gjakatare t\u00eb koh\u00ebs q\u00eb vuloste turpin e k\u00ebtij shekulli\u201d.<\/p>\n\n\n\n
Me akuza q\u00eb mb\u00ebshteteshin n\u00eb \u00abaktivitetin t\u2019im n\u00eb sh\u00ebrbim t\u2019Amerikanvet\u00bb, n\u00eb janar 1948 Petro Marko deklarohej \u00abnj\u00eb nga agjent\u00ebt aktiv t\u00eb spiunazhit amerikan n\u00eb Shqip\u00ebri\u00bb dhe si informator i pajtuar nga Harry Fultz-i me q\u00ebllim p\u00ebr t\u2019i pajisur amerikan\u00ebt me informata t\u00eb llojllojshme (q\u00eb nga p\u00ebrb\u00ebrja e emigracionit shqiptar n\u00eb Rom\u00eb, p\u00ebrgjat\u00eb luft\u00ebs, deri te propaganda pro-amerikane p\u00ebrmes shtypit shqiptar) . K\u00ebtyre u shtohej akuza p\u00ebr \u00abkontakte me grupin e deputet\u00ebve dhe merr pjes\u00eb n\u00eb biseda t\u00eb ndryshme politike qoft\u00eb n\u00eb Dajti, qoft\u00eb n\u00eb sht\u00ebpit\u2019 e tyre\u00bb .<\/p>\n\n\n\n
D\u00ebnimi i Petro Markos gjat\u00eb regjimit komunist pasonte d\u00ebnimin e tij me gjasht\u00eb muaj internim si \u201cbolshevik\u201d, n\u00eb koh\u00ebn kur ishte redaktor politik i revist\u00ebs artistike-kulturore \u201cABC\u201d n\u00eb 1936, apo kontributor themelues n\u00eb gazet\u00ebn \u201cBota e Re\u201d. \u201cAi i mesit t\u00eb viteve \u201930 ishte nj\u00eb opozitariz\u00ebm q\u00eb nuk vinte si pasoj\u00eb e nj\u00eb formimi t\u00eb caktuar intelektual. P\u00ebrkundrazi, t\u00eb gjith\u00eb ne e desh\u00ebm komunizmin pa e njohur se \u00e7\u2019ishte komunizmi\u00bb d\u00ebshmon vet\u00eb Marko (Marko, fq. 162).<\/p>\n\n\n\n
Pas q\u00ebndrimit n\u00eb Greqi, Spanj\u00eb, Franc\u00eb e Itali dhe p\u00ebrfshirjes n\u00eb jet\u00ebn e atjeshme, Petro Marko u arrestua nga italian\u00ebt m\u00eb 20 maj 1940, me akuz\u00ebn e hetimit t\u00eb nj\u00eb trakti q\u00eb u shp\u00ebrnda n\u00eb Vlor\u00eb, p\u00ebr t\u2019u liruar n\u00eb dhjetor t\u00eb 1941. U arrestua s\u00ebrish nga italian\u00ebt m\u00eb 10 janar 1942, dhe u d\u00ebnua me 10 vjet internim n\u00eb ishullin e Ustik\u00ebs. Me kapitullimin e Italis\u00eb u largua nga kampi. U arrestua s\u00ebrish n\u00eb shkurt t\u00eb 1944 nga gjerman\u00ebt, q\u00ebndroi n\u00eb burg deri n\u00eb maj t\u00eb 1944. I burgosur n\u00eb kryeqytetin italian, ai shkruan se jeta iu shp\u00ebtua fal\u00eb nd\u00ebrhyrjes s\u00eb drejtp\u00ebrdrejt\u00eb t\u00eb Ernest Koliqit (Marko, fq. 406). N\u00eb korrik t\u00eb 1944 u largua drejt Barit, ku kishte nj\u00eb num\u00ebr t\u00eb madh shqiptar\u00ebsh, me q\u00ebllim formimin e nj\u00eb komiteti p\u00ebr t\u00eb bashkuar shqiptar\u00ebt t\u00eb gjithshp\u00ebrndar\u00eb n\u00eb Itali.<\/p>\n\n\n\n
Nga fundi i tetorit 1944, me nj\u00eb grup shqiptar\u00ebsh t\u00eb tjer\u00eb mori rrug\u00ebn e kthimit p\u00ebr n\u00eb Shqip\u00ebri. N\u00eb 28 n\u00ebntor 1944 u vendos n\u00eb Tiran\u00eb, ku iu caktua p\u00ebrgatitja e buletinit t\u00eb korparmat\u00ebs II. M\u00eb von\u00eb u vu n\u00eb krye t\u00eb gazet\u00ebs \u201cBashkimi\u201d, ku q\u00ebndroi deri n\u00eb pranver\u00ebn e 1946.<\/p>\n\n\n\n
Pas d\u00ebnimit politik dhe daljes nga burgu, n\u00eb vitin 1974 Petro Marko u p\u00ebrjashtua edhe nga Lidhja e Shkrimtar\u00ebve dhe Artist\u00ebve.<\/p>\n\n\n\n
\u201cUn\u00eb shkrova si poet, si gazetar e si shkrimtar, duke iu n\u00ebnshtruar mund\u00ebsisht sa m\u00eb pak k\u00ebrkesave dhe rregullave t\u00eb krijimtaris\u00eb s\u00eb koh\u00ebs, por u kritikova ashp\u00ebr, u d\u00ebnova me heqjen e s\u00eb drejt\u00ebs s\u00eb botimit dhe disa nga veprat m\u2019u b\u00ebn\u00eb karton, pa dal\u00eb n\u00eb qarkullim, duke m\u00eb mohuar k\u00ebshtu g\u00ebzimin e krijimit. P\u00ebr nj\u00eb artist kjo \u00ebsht\u00eb e barabart\u00eb me vdekjen. Ky \u00ebsht\u00eb nj\u00eb lloj tjet\u00ebr burgimi dhe izolimi: heshtja. Emri im u hoq nga t\u00eb gjitha antologjit\u00eb, tekstet shkollore, n\u00eb plenumet e Lidhjes nuk p\u00ebrmendesha kurr\u00eb m\u00eb dhe asnj\u00eb organ shtypi nuk mund t\u00eb fliste p\u00ebr mua, pra m\u00eb keq se t\u00eb kisha vdekur: un\u00eb v\u00ebrtet isha gjall\u00eb, merrja frym\u00eb, shikoja, mendoja, d\u00ebgjoja, gjykoja, por n\u00eb k\u00ebt\u00eb lloj heshtjeje e ndjeva se isha eliminuar si krijues\u201d (Marko, fq. 509).<\/p>\n\n\n\n
T\u00eb gjitha k\u00ebto e shtyn\u00eb Markon q\u00eb t\u2019ia p\u00ebrshtaste krijimet letrare nevoj\u00ebs p\u00ebr nj\u00eb jet\u00eb m\u00eb t\u00eb qet\u00eb e pa p\u00ebrballje me regjimin.<\/p>\n\n\n\n
\u00abAt\u2019her\u00eb e gjeta \u00e7el\u00ebsin dhe zgjodha temat e dashura p\u00ebr mua \u2013 shkruan ai \u2013 luft\u00ebrat e trimave, t\u00eb popullit tim p\u00ebr liri, pavar\u00ebsi dhe \u00e7lirim\u00bb (Marko, fq. 508). N\u00eb t\u00eb tjera raste, shkrimtari kthehej pas n\u00eb koh\u00eb, n\u00eb ngjarje q\u00eb i pat jetuar vet\u00eb. Edhe n\u00eb t\u00eb tilla raste vazhdonte t\u00eb t\u00ebrhiqte kritika p\u00ebr shtjellimin e prirjeve autobiografike n\u00eb let\u00ebrsi, jo n\u00eb p\u00ebrputhje me normat e realizmit socialist.<\/p>\n\n\n\n
N\u00eb k\u00ebt\u00eb vazhd\u00eb, romanet \u201cBeteja p\u00ebr folet\u00eb e bardha\u201d dhe \u201c\u00c7uka e shtegtarit\u201d nuk e pan\u00eb drit\u00ebn e botimit dhe \u201cNata e Ustik\u00ebs\u201d doli n\u00eb form\u00eb t\u00eb shkurtuar, vet\u00ebm n\u00eb vitin 1988.<\/p>\n\n\n\n
Petro Marko u nda nga jeta m\u00eb 23 dhjetor 1991, pasi kishte kaluar arrestimin dhe burgosjen e t\u00eb birit, Jamarb\u00ebr Markos, me akuz\u00ebn e agjitacionit dhe propagand\u00ebs m\u00eb 1975, pasi ishte \u201cinternuar\u201d vet\u00eb nga veprimtaria botuese dhe kishte kaluar, mes viteve 1988-1989 nj\u00eb s\u00ebmundje t\u00eb r\u00ebnd\u00eb.<\/p>\n\n\n\n
Dosja gjyq\u00ebsore nr. 6094 e Petro Markos mund t\u00eb vihet n\u00eb dispozicion t\u00eb t\u00eb interesuarve, n\u00eb p\u00ebrputhje me ligjin 45\/2015.<\/p>\n\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/aidssh.al\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/108634474_3304863232899610_5233926602490267952_n.jpg\")