{"id":11495,"date":"2025-12-06T16:29:14","date_gmt":"2025-12-06T15:29:14","guid":{"rendered":"https:\/\/aidssh.al\/?p=11495"},"modified":"2025-12-11T16:42:51","modified_gmt":"2025-12-11T15:42:51","slug":"skender-vrioni-interpretim-i-traumes-historike-permes-letersise-ne-ditari-i-nje-samarpunuesit","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/aidssh.al\/en\/skender-vrioni-interpretim-i-traumes-historike-permes-letersise-ne-ditari-i-nje-samarpunuesit\/","title":{"rendered":"Sk\u00ebnder Vrioni: Interpretim i traum\u00ebs historike p\u00ebrmes let\u00ebrsis\u00eb n\u00eb \u201cDitari i nj\u00eb Samarpunuesit\u201d"},"content":{"rendered":"<p><em>Si na udh\u00ebheq vepra e Daut Gumenit drejt s\u00eb v\u00ebrtet\u00ebs historike dhe dimensionit njer\u00ebzor t\u00eb q\u00ebndres\u00ebs<\/em><em><\/em><\/p>\n\n\n\n<p>T\u00eb nderuar t\u00eb pranish\u00ebm,<\/p>\n\n\n\n<p>Po marr guximin t\u00eb flas mbi romanin <em>\u201cDitari i nj\u00eb Sammarpunuesi\u201d<\/em> t\u00eb zotit Gumeni, m\u00eb shum\u00eb si shprehje e nj\u00eb d\u00ebshire q\u00eb m\u00eb buron nga zemra p\u00ebr t\u00eb kujtuar t\u00eb kaluar\u00ebn dhe p\u00ebr t\u00eb ringjallur ato ndjesi t\u00eb thella, t\u00eb v\u00ebrteta e reale, t\u00eb cilat vet\u00ebm nj\u00eb ish i burgosur politik, apo f\u00ebmija i nj\u00eb t\u00eb burgosuri politik \u2013 si\u00e7 jam un\u00eb \u2013 mund t\u2019i p\u00ebrjetoj\u00eb n\u00eb at\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb pashpjegueshme p\u00ebr t\u00eb tjer\u00ebt. K\u00ebto ndjesi vijn\u00eb n\u00eb roman aq lirsh\u00ebm e natyrsh\u00ebm, sa lexuesi udh\u00ebhiqet p\u00ebrmes tyre drejt nj\u00eb bote q\u00eb nuk duhet harruar.<\/p>\n\n\n\n<p>Kam d\u00ebgjuar t\u00eb thuhet se e kaluara \u00ebsht\u00eb nj\u00eb vend q\u00eb duhet vizituar, por jo p\u00ebr t\u2019u kthyer p\u00ebr t\u00eb jetuar s\u00ebrish n\u00eb t\u00eb. Autori, me p\u00ebrshkrimet e tij aq t\u00eb gjalla e realiste, ma krijoi mund\u00ebsin\u00eb t\u00eb njoh t\u00eb kaluar\u00ebn e tij, por edhe t\u00eb \u201cvizitoj\u201d t\u00eb kaluar\u00ebn time. Ajo q\u00eb m\u00eb ka l\u00ebn\u00eb m\u00eb shum\u00eb mbresa dhe q\u00eb m\u00eb ka dh\u00ebn\u00eb nj\u00eb ndjesi t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb, lidhet me p\u00ebrdorimin aq mjesht\u00ebror t\u00eb fjal\u00ebs shqipe: th\u00ebnie t\u00eb bukura, aforizma, metafora, ironi e deri sarkaz\u00ebm ther\u00ebse, q\u00eb e b\u00ebjn\u00eb romanin jo vet\u00ebm letrar, por edhe nj\u00eb akt kujtese e rezistence shpirt\u00ebrore.<\/p>\n\n\n\n<p>Autori sjell n\u00eb roman figura q\u00eb mbeten n\u00eb mendje. Tek xha Kanani, p\u00ebr shembull, kujton th\u00ebnien e Eleanor Roosevelt-it se \u201ct\u00eb rinjt\u00eb e bukur jan\u00eb rast\u00ebsi e natyr\u00ebs, por t\u00eb moshuarit e bukur jan\u00eb vepra arti\u201d. \u00cbsht\u00eb nj\u00eb vler\u00ebsim p\u00ebr nj\u00eb njeri t\u00eb hijsh\u00ebm, t\u00eb past\u00ebr dhe plot krenari e virtyte, q\u00eb e b\u00ebn lexuesin t\u00eb kuptoj\u00eb se autori di t\u00eb shoh\u00eb bukurin\u00eb aty ku ajo ka mbijetuar edhe p\u00ebrtej dhun\u00ebs s\u00eb koh\u00ebs. E nj\u00ebjta ndjesi p\u00ebrcillet p\u00ebr shum\u00eb figura t\u00eb ngjashme: burra t\u00eb moshuar, t\u00eb cil\u00ebt ruajt\u00ebn dinjitetin edhe at\u00ebher\u00eb kur gjith\u00e7ka rreth tyre u p\u00ebrpoq t\u2019ua zhdukte.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u00eb nj\u00eb tjet\u00ebr reflektim t\u00eb autorit, shfaqet mendimi se \u201clajthitjet e t\u00eb diturve d\u00ebmtojn\u00eb jo vet\u00ebm ata vet\u00eb, por sidomos njer\u00ebzit e thjesht\u00eb dhe popullin e varf\u00ebr\u201d. Kjo th\u00ebnie lidhet me figur\u00ebn e Sejfulla Mal\u00ebshov\u00ebs, nj\u00eb mendje e ndritur q\u00eb u p\u00ebrmbys nga regjimi. Autori pyet me ironi t\u00eb hidhur: \u201c\u00c7\u2019dreqin pati Mal\u00ebshova q\u00eb u p\u00ebrzie me ka\u00e7amakun e citak\u00ebve?\u201d, nj\u00eb fraz\u00eb q\u00eb shpalos absurditetin dhe tragjedin\u00eb politike t\u00eb atyre viteve.<\/p>\n\n\n\n<p>Nj\u00eb sken\u00eb tjet\u00ebr e fuqishme \u00ebsht\u00eb ajo e gjyqeve t\u00eb inskenuara, ku d\u00ebshmitar\u00ebt e p\u00ebrzgjedhur paraprakisht \u201cflisnin me gjuh\u00ebn e Partis\u00eb\u201d, nd\u00ebrsa autori e p\u00ebrjeton thell\u00eb dhimbjen e humbjes s\u00eb nj\u00eb shoku t\u00eb tij t\u00eb men\u00e7ur. Po aq prek\u00ebs \u00ebsht\u00eb p\u00ebrshkrimi i besimit tek Zoti, i trash\u00ebguar nga babai i autorit, i cili, me nj\u00eb got\u00eb raki n\u00eb dor\u00eb, dukej sikur u thoshte atyre q\u00eb p\u00ebrpiqeshin t\u2019i mbyllnin der\u00ebn se vatra e ndezur nga besimi dhe mir\u00ebqenia nuk shuhet nga fryma e s\u00ebmur\u00eb e diktatur\u00ebs.<\/p>\n\n\n\n<p>Autori p\u00ebrdor shpesh metafora t\u00eb forta. N\u00eb nj\u00eb prej tyre, ai shprehet se regjimi \u201ct\u00eb majmte p\u00ebr t\u00eb t\u00eb ngr\u00ebn\u00eb me gjith\u00eb rrecka\u201d, duke p\u00ebrshkruar mjesht\u00ebrisht strategjin\u00eb e sistemit p\u00ebr t\u2019i p\u00ebrdorur intelektual\u00ebt deri n\u00eb momentin q\u00eb ata s\u2019ishin m\u00eb t\u00eb dobish\u00ebm. N\u00eb nj\u00eb tjet\u00ebr rast ironizon \u201cHamletin partizan\u201d, nj\u00eb figur\u00eb q\u00eb simbolizon deformimin e artit dhe kultur\u00ebs n\u00ebn presionin ideologjik.<\/p>\n\n\n\n<p>Sa e mpreht\u00eb \u00ebsht\u00eb kritika e tij ndaj propaganda-s s\u00eb pushtetit, q\u00eb p\u00ebrpiqej t\u00eb mbulonte zullumet me festivale folklorike dhe me l\u00ebvdata boshe, nd\u00ebrsa n\u00eb terren njer\u00ebzit e pafajsh\u00ebm punonin deri n\u00eb shterim fizik. Dhe pastaj vjen reflektimi i thell\u00eb mbi n\u00ebnshtrimin: si ka mund\u00ebsi q\u00eb ne pranojm\u00eb aq shum\u00eb vuajtje n\u00eb heshtje, me shpres\u00ebn e rreme se drejt\u00ebsia do t\u00eb vij\u00eb vetvetiu? A ishte kjo nj\u00eb nem\u00eb q\u00eb e bartnim, apo nj\u00eb frik\u00eb e mbjell\u00eb me dhun\u00eb? Autori i pyet k\u00ebto gj\u00ebra me dhimbje, por edhe me qart\u00ebsi trondit\u00ebse.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u00eb k\u00ebt\u00eb roman, autori sjell edhe nj\u00eb moment t\u00eb fort\u00eb ku thot\u00eb se heshtja e ujq\u00ebrve t\u00eb pyllit mund t\u00eb jet\u00eb m\u00eb njer\u00ebzore se zyrtar\u00ebt e pushtetit q\u00eb nuk gjejn\u00eb dot as instinktin minimal t\u00eb dhembshuris\u00eb. M\u00eb tej, ai kritikon mend\u00ebsin\u00eb e koh\u00ebs kur njer\u00ebzit k\u00ebrkonin q\u00eb qeveria \u201ct\u00eb zgjidhte hallet e popullit me sopat\u00ebn e dardharit\u201d, duke treguar se sa thell\u00eb ishte futur ideologjia e luft\u00ebs s\u00eb klasave n\u00eb mendjen edhe t\u00eb m\u00eb t\u00eb rinjve.<\/p>\n\n\n\n<p>Autori v\u00ebren po ashtu se \u201cfucit\u00eb plot fundosen, nd\u00ebrsa fucit\u00eb bosh dalin mbi uj\u00eb\u201d, nj\u00eb metafor\u00eb e fuqishme q\u00eb tregon se si njer\u00ebzit e ndersh\u00ebm dhe t\u00eb aft\u00eb u shtyp\u00ebn, nd\u00ebrsa mediokrit mor\u00ebn lart\u00ebsi t\u00eb pamerituara. Dhe p\u00ebr tragjedin\u00eb e madhe morale t\u00eb diktatur\u00ebs, ai shprehet se \u201cbijat e krimit dhe t\u00eb sh\u00ebmtimit talleshin me viktimat e tyre t\u00eb ndershme\u201d, duke b\u00ebr\u00eb t\u00eb qart\u00eb se ai e ka p\u00ebrjetuar thell\u00eb k\u00ebt\u00eb p\u00ebrmbysje t\u00eb vlerave.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u00eb gjitha k\u00ebto krijojn\u00eb nj\u00eb tablo t\u00eb pasur dramatike, t\u00eb cil\u00ebn autori e mbyll me tone t\u00eb hidhura e ironike: se \u201cligjet popullore e socialiste kishin vet\u00ebm nj\u00eb nen t\u00eb ligjsh\u00ebm p\u00ebr armiqt\u00eb: plumbin ballit\u201d. Nj\u00eb shprehje q\u00eb t\u00eb ngurt\u00ebson, sepse \u00ebsht\u00eb e v\u00ebrtet\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u00eb nderuar miq,<\/p>\n\n\n\n<p>Dua ta mbyll k\u00ebt\u00eb fjal\u00eb me nj\u00eb th\u00ebnie t\u00eb Albert Camus, q\u00eb m\u2019u kujtua teksa lexoja librin:<br><strong>\u201cN\u00eb thell\u00ebsin\u00eb e dimrit m\u00ebsova se brenda meje fshihej nj\u00eb ver\u00eb e pathyeshme.\u201d<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>K\u00ebto fjal\u00eb i shkojn\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00ebn m\u00eb t\u00eb bukur zotit Daut Gumeni. N\u00eb jet\u00ebn dhe n\u00eb vepr\u00ebn e tij gjejm\u00eb at\u00eb ver\u00eb t\u00eb pathyeshme: shpirtin q\u00eb nuk u thye nga dimrat e gjat\u00eb t\u00eb padrejt\u00ebsis\u00eb, pen\u00ebn q\u00eb mbeti e lir\u00eb edhe at\u00ebher\u00eb kur trupi u rob\u00ebrua, vullnetin q\u00eb nuk u p\u00ebrkul para dhun\u00ebs s\u00eb pushtetit.<\/p>\n\n\n\n<p>Q\u00ebndresa e tij, vuajtjet q\u00eb ka p\u00ebrballuar dhe dinjiteti q\u00eb ka ruajtur jan\u00eb nj\u00eb monument i gjall\u00eb i dinjitetit njer\u00ebzor. Dhe dinjiteti \u00ebsht\u00eb i vetmi em\u00ebr q\u00eb nuk ka shum\u00ebs; nuk ka \u201cdinjitete\u201d, ka vet\u00ebm <strong>dinjitet<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<p>P\u00ebr k\u00ebt\u00eb q\u00eb ju jeni, i dashur Daut, ne ju fal\u00ebnderojm\u00eb dhe ju nderojm\u00eb. Jam i bindur se fjala juaj, vepra juaj dhe jeta juaj do t\u00eb mbeten nj\u00eb model frym\u00ebzimi p\u00ebr brezat.<\/p>\n\n\n\n<p>Ju faleminderit.<\/p>\n\n\n\n<p>*Fjalim<em> nga <\/em><em>&nbsp;Sk\u00ebnder Vrioni, an\u00ebtar i Autoritetit<\/em> mbajtur n\u00eb aktivitetin \u201cDialog me Daut Gumenin\u201d, i organizuar nga Ambasada e Republik\u00ebs s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb n\u00eb Athin\u00eb dhe Autoriteti p\u00ebr Informim mbi Dosjet e ish-Sigurimit t\u00eb Shtetit me 5 dhjetor 2025.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Si na udh\u00ebheq vepra e Daut Gumenit drejt s\u00eb v\u00ebrtet\u00ebs historike dhe dimensionit njer\u00ebzor t\u00eb q\u00ebndres\u00ebs T\u00eb nderuar t\u00eb pranish\u00ebm, Po marr guximin t\u00eb flas mbi romanin \u201cDitari i nj\u00eb Sammarpunuesi\u201d t\u00eb zotit Gumeni, m\u00eb shum\u00eb si shprehje e nj\u00eb d\u00ebshire q\u00eb m\u00eb buron nga zemra p\u00ebr t\u00eb kujtuar t\u00eb kaluar\u00ebn dhe p\u00ebr t\u00eb ringjallur [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":3,"featured_media":11497,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[64],"tags":[],"class_list":["post-11495","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-postime-skender-vrioni"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/aidssh.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11495","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/aidssh.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/aidssh.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/aidssh.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/aidssh.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=11495"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/aidssh.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11495\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":11500,"href":"https:\/\/aidssh.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11495\/revisions\/11500"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/aidssh.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/11497"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/aidssh.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=11495"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/aidssh.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=11495"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/aidssh.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=11495"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}