![\"\"](\"https:\/\/aidssh.al\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/619265250_122267991338202594_4309798405698991239_n-1024x768.jpg\")
Me student\u00ebt e masterit \u201cM\u00ebsues n\u00eb Histori\u201d, n\u00eb Klubin e Librit \u201cM\u00ebsojm\u00eb nga e kaluara\u201d diskutojme mbi romanit \u201cRrufeja n\u00eb sht\u00ebpin\u00eb e mikprit\u00ebsit\u201d t\u00eb shkrimtarit Mar\u00e7el Hila.<\/p>\n\n\n\n
Tiran\u00eb, 26 janar 2026 \u2013 N\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb Dit\u00ebs Nd\u00ebrkomb\u00ebtare t\u00eb P\u00ebrkujtimit t\u00eb Holokaustit, Autoriteti p\u00ebr Informimin mbi Dokumentet e ish-Sigurimit t\u00eb Shtetit (AIDSSH), n\u00eb bashk\u00ebpunim me Ministrin\u00eb e Turizmit, Kultur\u00ebs dhe Sportit dhe Fondacionin \u201cBesa\u201d, mbajti Klubin e Librit \u201cM\u00ebsojm\u00eb nga e kaluara\u201d me diskutimin e romanit \u201cRrufeja n\u00eb sht\u00ebpin\u00eb e mikprit\u00ebsit\u201d t\u00eb shkrimtarit Mar\u00e7el Hila.<\/p>\n\n\n\n
Me pranin\u00eb e m\u00ebsuesve t\u00eb historis\u00eb dhe edukimit qytetar, student\u00eb t\u00eb masterit \u201cM\u00ebsues n\u00eb Histori\u201d, pedagog\u00eb, p\u00ebrfaq\u00ebsues institucionesh, si dhe gazetar\u00eb dhe studiues t\u00eb fush\u00ebs s\u00eb historis\u00eb dhe kujtes\u00ebs, takimi ishte nj\u00eb hap\u00ebsir\u00eb reflektimi mbi kujtes\u00ebn historike, edukimin qytetar dhe p\u00ebrgjegj\u00ebsin\u00eb morale t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb.<\/p>\n\n\n\n
N\u00eb fjal\u00ebn e hapjes, Kryetarja e Autoritetit, Dr. Gentiana Sula, theksoi se Dita Nd\u00ebrkomb\u00ebtare e P\u00ebrkujtimit t\u00eb Holokaustit nuk \u00ebsht\u00eb thjesht nj\u00eb dat\u00eb kalendarike, por nj\u00eb prov\u00eb morale p\u00ebr shoq\u00ebrit\u00eb dhe nj\u00eb thirrje p\u00ebr kujtes\u00eb aktive. Ajo n\u00ebnvizoi se Shqip\u00ebria, n\u00eb nj\u00eb Evrop\u00eb t\u00eb p\u00ebrkulur nga frika, urrejtja racore dhe konformizmi ideologjik, zgjodhi ndryshe: vendosi njeriun mbi politik\u00ebn dhe jet\u00ebn mbi urdhrin.<\/p>\n\n\n\n
\u201cRezultati \u00ebsht\u00eb nj\u00eb fakt historik i pakontestuesh\u00ebm: Shqip\u00ebria \u00ebsht\u00eb i vetmi vend n\u00eb Evrop\u00eb q\u00eb doli nga Lufta e Dyt\u00eb Bot\u00ebrore me m\u00eb shum\u00eb hebrenj t\u00eb shp\u00ebtuar sesa kishte p\u00ebrpara luft\u00ebs. Kjo nuk ishte rast\u00ebsi, por kultur\u00eb morale dhe zgjedhje njer\u00ebzore \u2013 ishte Besa\u201d, u shpreh znj. Sula.<\/p>\n\n\n\n
Ajo vuri theksin gjithashtu te r\u00ebnd\u00ebsia e p\u00ebrcaktimit t\u00eb piketave t\u00eb kujtes\u00ebs historike n\u00eb kurrikulat m\u00ebsimore, si dhe te p\u00ebrdorimi i burimeve arkivore si instrument edukimi, duke theksuar se dokumentet e ish-Sigurimit t\u00eb Shtetit p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb nj\u00eb burim t\u00eb \u00e7muar p\u00ebr m\u00ebsuesit, studiuesit dhe student\u00ebt e historis\u00eb.<\/p>\n\n\n\n
\u201cN\u00eb k\u00ebt\u00eb frym\u00eb, Klubi i Librit n\u00eb AIDSSH dhe bashk\u00ebpunimi i ri me Fondacionin Besa synojn\u00eb t\u00eb shkojn\u00eb p\u00ebrtej p\u00ebrkujtimit simbolik, q\u00eb Holokausti t\u00eb mos mbetet nj\u00eb kapitull i larg\u00ebt n\u00eb tekstet shkollore dhe shp\u00ebtimi i hebrenjve n\u00eb Shqip\u00ebri t\u00eb mos reduktohet n\u00eb legjend\u00eb folklorike.<\/p>\n\n\n\n
Por t\u00eb kthehet n\u00eb m\u00ebsim qytetar, n\u00eb instrument edukimi kund\u00ebr urrejtjes, n\u00eb shembull t\u00eb zgjedhjes morale edhe sot.<\/p>\n\n\n\n
Dosjet e elit\u00ebs politike, administrative dhe intelektuale t\u00eb periudh\u00ebs s\u00eb Holokaustit ndodhen sot n\u00eb fondin e ish-Sigurimit t\u00eb Shtetit, duke p\u00ebrb\u00ebr\u00eb nj\u00eb burim t\u00eb \u00e7muar p\u00ebr studiuesit dhe m\u00ebsuesit e historis\u00eb. K\u00ebto dokumente ofrojn\u00eb mund\u00ebsin\u00eb p\u00ebr t\u00eb njohur m\u00eb thell\u00eb faktet, vendimmarrjet dhe personazhet e koh\u00ebs \u2013 jo p\u00ebrmes mitizimit, as veshtrimit bardh-a zi por p\u00ebrmes prov\u00ebs historike.\u201d<\/p>\n\n\n\n
Drejtori Ekzekutiv i Fondacionit \u201cBesa\u201d, z. Albi Greva, p\u00ebrsh\u00ebndeti bashk\u00ebpunimin institucional me Autoritetin e Dosjeve duke theksuar se edukimi mbi Holokaustin dhe historia e shp\u00ebtimit t\u00eb hebrenjve n\u00eb Shqip\u00ebri p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb nj\u00eb detyrim moral dhe kulturor p\u00ebr shoq\u00ebrin\u00eb shqiptare dhe m\u00eb gjer\u00eb.<\/p>\n\n\n\n
N\u00eb k\u00ebt\u00eb kuad\u00ebr, z. Greva theksoi se Fondacioni \u201cBesa\u201d ka marr\u00eb p\u00ebrsip\u00ebr iniciativ\u00ebn p\u00ebr nd\u00ebrtimin e Muzeut \u201cBesa\u201d, nj\u00eb hap\u00ebsir\u00eb e dedikuar kujtes\u00ebs historike dhe marr\u00ebdh\u00ebnies s\u00eb ve\u00e7ant\u00eb mes shqiptar\u00ebve dhe hebrenjve. Sipas tij, ky muze synon t\u00eb dokumentoj\u00eb dhe t\u00eb p\u00ebrcjell\u00eb nd\u00ebr breza historin\u00eb e mikpritjes, solidaritetit dhe shp\u00ebtimit t\u00eb hebrenjve n\u00eb Shqip\u00ebri, jo si nj\u00eb narrativ\u00eb mitizuese, por si nj\u00eb d\u00ebshmi t\u00eb bazuar n\u00eb fakte,<\/p>\n\n\n\n
dokumente dhe histori njer\u00ebzore.<\/p>\n\n\n\n
Sk\u00ebnder Vrioni, an\u00ebtar i Autoritetit p\u00ebr Informimin mbi Dokumentet e ish-Sigurimit t\u00eb Shtetit, u ndal n\u00eb rolin e ve\u00e7ant\u00eb t\u00eb Beratit dhe komunitetit t\u00eb tij n\u00eb mbrojtjen dhe strehimin e hebrenjve gjat\u00eb Luft\u00ebs s\u00eb Dyt\u00eb Bot\u00ebrore.<\/p>\n\n\n\n
Berati- tha ai- p\u00ebrfaq\u00ebson nj\u00eb nga shembujt m\u00eb dometh\u00ebn\u00ebs t\u00eb bashk\u00ebjetes\u00ebs, toleranc\u00ebs fetare dhe mikpritjes n\u00eb historin\u00eb shqiptare, ku familje myslimane dhe t\u00eb krishtera hap\u00ebn dyert e sht\u00ebpive t\u00eb tyre p\u00ebr hebrenjt\u00eb e rrezikuar nga shfarosja naziste, duke rrezikuar edhe jet\u00ebn e tyre.<\/p>\n\n\n\n
\u201cKadri Cakrani, gjat\u00eb Luft\u00ebs s\u00eb Dyt\u00eb Bot\u00ebrore, udh\u00ebhoqi me guxim mbrojtjen dhe shp\u00ebtimin e qindra hebrenjve n\u00eb qytetin e Beratit, duke rrezikuar jet\u00ebn e tij dhe t\u00eb familjes. Me urdhra t\u00eb prer\u00eb dhe organizim t\u00eb fsheht\u00eb, ai siguroi strehim, dokumente dhe mbrojtje p\u00ebr ta, duke mos dor\u00ebzuar asnj\u00eb hebre pushtuesve nazist\u00eb. Fal\u00eb veprimit t\u00eb tij, Berati u shnd\u00ebrrua n\u00eb nj\u00eb streh\u00eb shp\u00ebtimi n\u00eb nj\u00eb nga periudhat m\u00eb t\u00eb err\u00ebta t\u00eb historis\u00eb evropiane. Sot, Kadri Cakrani nderohet nd\u00ebrkomb\u00ebtarisht si nj\u00eb hero i Holokaustit dhe simbol i bes\u00ebs, solidaritetit dhe humanizmit shqiptar.\u201d<\/p>\n\n\n\n
Autori Mar\u00e7el Hila prezantoi librin \u201cRrufeja n\u00eb sht\u00ebpin\u00eb e mikprit\u00ebsit\u201d, nj\u00eb vep\u00ebr q\u00eb sjell histori konkrete dhe d\u00ebshmi njer\u00ebzore t\u00eb familjeve hebreje t\u00eb strehuara n\u00eb Shqip\u00ebri, ku n\u00eb qend\u00ebr q\u00ebndron familja me origjin\u00eb hebreje Rabinovitz. P\u00ebrmes rr\u00ebfimit letrar, libri kthen kujtes\u00ebn historike n\u00eb p\u00ebrvoj\u00eb t\u00eb jetuar dhe ngre pyetje thelb\u00ebsore mbi raportin mes frik\u00ebs, mbijetes\u00ebs dhe mikpritjes.<\/p>\n\n\n\n
Aktiviteti u moderua nga gazetarja Monika Stafa, autore e librit \u201cHebrenjt\u00eb n\u00eb Shqip\u00ebri\u201d, e cila theksoi se studimi i saj ka pasur si synim t\u00eb hedh\u00eb drit\u00eb mbi ekzistenc\u00ebn e komunitetit hebre n\u00eb Shqip\u00ebri q\u00eb nga antikiteti e deri n\u00eb vitet \u201990, si dhe t\u00eb shpjegoj\u00eb arsyet historike, kulturore dhe shoq\u00ebrore t\u00eb bashk\u00ebjetes\u00ebs paq\u00ebsore mes hebrenjve dhe shqiptar\u00ebve.<\/p>\n\n\n\n
Sipas Staf\u00ebs, kjo bashk\u00ebjetes\u00eb nuk ishte rast\u00ebsore, por e nd\u00ebrtuar mbi vlera t\u00eb rr\u00ebnjosura thell\u00eb n\u00eb shoq\u00ebrin\u00eb shqiptare, si mikpritja, toleranca fetare dhe respekti p\u00ebr tjetrin, vlera q\u00eb u shfaq\u00ebn n\u00eb m\u00ebnyr\u00ebn m\u00eb dometh\u00ebn\u00ebse gjat\u00eb periudh\u00ebs.<\/p>\n\n\n\n
Simon Mirakaj, ish-i p\u00ebrndjekur politik, pjes\u00eb e bordit t\u00eb miq\u00ebve te Autoritetit, vuri n\u00eb dukje aktet pozitive dhe thell\u00ebsisht dometh\u00ebn\u00ebse q\u00eb administrata shqiptare e koh\u00ebs s\u00eb luft\u00ebs nd\u00ebrmori p\u00ebr shp\u00ebtimin e hebrenjve nga nazist\u00ebt. Ai theksoi se kjo dat\u00eb na v\u00eb p\u00ebrball\u00eb kujtes\u00ebs historike dhe ideologjive t\u00eb \u00e7mendura q\u00eb plagos\u00ebn hebrenjt\u00eb dhe mbar\u00eb njer\u00ebzimin, nd\u00ebrsa ende ndiejm\u00eb pasojat e r\u00ebnda t\u00eb totalitarizmit komunist. Sipas tij, shoq\u00ebria jon\u00eb shpesh ka frik\u00eb t\u00eb p\u00ebrmend\u00eb t\u00eb vdekurit dhe madh\u00ebshtin\u00eb e veprave t\u00eb tyre.<\/p>\n\n\n\n
N\u00eb k\u00ebt\u00eb kuad\u00ebr, ai p\u00ebrmendi aktin e Kadri Cakranit, i cili strehoi rreth 200 hebrenj gjat\u00eb luft\u00ebs n\u00eb pronat e tij, si edhe kontributin e Kol\u00eb Bib\u00eb Mirak\u00ebs, Mustafa Kruj\u00ebs, Eqerem Bej Libohov\u00ebs dhe Zef Kadarjes, q\u00eb nuk ua dor\u00ebzuan hebrenjt\u00eb pushtuesve, por i strehuan dhe u siguruan pasaporta vendase.<\/p>\n\n\n\n
Diskutimi i hapur mes autorit, gazetar\u00ebve, m\u00ebsuesve, student\u00ebve dhe pedagog\u00ebve u fokusua n\u00eb m\u00ebnyrat se si let\u00ebrsia, d\u00ebshmit\u00eb personale dhe dokumentet arkivore mund t\u00eb p\u00ebrdoren si mjete edukative p\u00ebr t\u00eb nxitur mendimin kritik dhe p\u00ebr t\u00eb shmangur banalizimin e s\u00eb shkuar\u00ebs.<\/p>\n\n\n\n
N\u00eb p\u00ebrfundim, u theksua se Klubi i Librit \u201cM\u00ebsojm\u00eb nga e kaluara\u201d synon t\u00eb lidh\u00eb let\u00ebrsin\u00eb me historin\u00eb, arkivat me edukimin qytetar dhe p\u00ebrkujtimin me p\u00ebrgjegj\u00ebsin\u00eb, duke e kthyer kujtes\u00ebn e Holokaustit n\u00eb nj\u00eb instrument aktiv p\u00ebr formimin e brezave t\u00eb rinj dhe nd\u00ebrtimin e nj\u00eb shoq\u00ebrie m\u00eb humane, m\u00eb t\u00eb drejt\u00eb dhe m\u00eb t\u00eb nd\u00ebrgjegjshme.<\/p>\n\n\n\n
#GentianaSulaOfficialPage,<\/a>Marcel Hila<\/a>Albi Greva<\/a>Monika Stafa<\/a>, Skender Vrioni<\/a>Simon Mirakaj<\/a>Ornela Elezi<\/a>Migena Demirxhi<\/a>Aidssh – Klubi i librit “M\u00ebsojm\u00eb nga e kaluara”<\/a><\/p>\n\n\n\n