{"id":14335,"date":"2026-07-17T09:10:02","date_gmt":"2026-07-17T07:10:02","guid":{"rendered":"https:\/\/aidssh.al\/?p=14335"},"modified":"2026-07-20T12:40:41","modified_gmt":"2026-07-20T10:40:41","slug":"kujtesa-drejtesia-dhe-qendresa-e-avokatit","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/aidssh.al\/en\/kujtesa-drejtesia-dhe-qendresa-e-avokatit\/","title":{"rendered":"KUJTESA, DREJT\u00cbSIA DHE Q\u00cbNDRESA E AVOKATIT"},"content":{"rendered":"

Fjal\u00eb p\u00ebr aktivitetin kushtuar avokat\u00ebve t\u00eb p\u00ebrndjekur<\/em>
Dr. Gentiana Sula<\/strong><\/p>\n\n\n\n

T\u00eb nderuar t\u00eb pranish\u00ebm,
Dua ta filloj jo nga nj\u00eb institucion, jo nga nj\u00eb ligj dhe as nga nj\u00eb dokument me vul\u00eb shteti.
Dua ta filloj nga nj\u00eb qytetar.
Nga nj\u00eb burr\u00eb ose nj\u00eb grua q\u00eb sot troket n\u00eb dyert e Autoritetit dhe k\u00ebrkon dosjen e babait, t\u00eb n\u00ebn\u00ebs, t\u00eb gjyshit apo t\u00eb gjyshes. Nuk vjen thjesht p\u00ebr t\u00eb marr\u00eb disa flet\u00eb t\u00eb verdha nga koha. Vjen me nj\u00eb pyetje q\u00eb e ka mbajtur peng p\u00ebr dekada, ndonj\u00ebher\u00eb pa e shqiptuar kurr\u00eb me z\u00eb t\u00eb lart\u00eb, as brenda familjes s\u00eb vet:
Pse u d\u00ebnua njeriu im?
\u00c7far\u00eb kishte b\u00ebr\u00eb v\u00ebrtet?
A ekzistoi ndonj\u00ebher\u00eb nj\u00eb faj, apo ekzistoi vet\u00ebm nj\u00eb dyshim q\u00eb u vesh me petkun e ligjit?
Apo ishte d\u00ebnuar sepse kishte folur? Sepse kishte heshtur n\u00eb momentin e gabuar? Sepse kishte shprehur d\u00ebshir\u00ebn p\u00ebr t\u2019u larguar? Sepse kishte nj\u00eb t\u00eb af\u00ebrm jasht\u00eb kufijve t\u00eb vendit? Sepse vinte nga nj\u00eb familje e klasifikuar \u201ce pap\u00ebrshtatshme\u201d p\u00ebr nj\u00eb shoq\u00ebri q\u00eb donte t\u2019i rikrijonte njer\u00ebzit sipas nj\u00eb modeli t\u00eb vet\u00ebm? Sepse dikush, n\u00eb nj\u00eb moment frike ose oportunizmi, e kishte p\u00ebrmendur n\u00eb nj\u00eb raport?
Kjo pyetje nuk \u00ebsht\u00eb shuar me koh\u00ebn. P\u00ebrkundrazi, ka mbetur e gjall\u00eb, sepse t\u00eb jesh d\u00ebnuar nga shteti \u2014 qoft\u00eb ky shtet edhe nj\u00eb diktatur\u00eb \u2014 l\u00eb pas vetes nj\u00eb hije q\u00eb nuk e fshin as koha, as ligji i rehabilitimit.
Mbetet vula mbi dosje. Mbetet n\u00ebnshkrimi i gjyqtarit. Mbetet, mbi t\u00eb gjitha, fjala \u201cfajtor\u201d, e cila, edhe kur zhvler\u00ebsohet juridikisht, vazhdon t\u00eb funksionoj\u00eb si stigm\u00eb shoq\u00ebrore.
Dhe k\u00ebshtu, f\u00ebmija i t\u00eb d\u00ebnuarit i afrohet dosjes s\u00eb prindit me ndrojtje, sikur brenda saj t\u00eb rrezikonte t\u00eb gjente jo vet\u00ebm padrejt\u00ebsin\u00eb e shtetit ndaj tij, por edhe nj\u00eb turp t\u00eb trash\u00ebguar familjar q\u00eb s\u2019i takon.
Pik\u00ebrisht k\u00ebt\u00eb raport t\u00eb pash\u00ebndetsh\u00ebm me t\u00eb kaluar\u00ebn duhet ta ndryshojm\u00eb sot.
Numrat pas heshtjes
N\u00eb fondet tona ruhen rreth 13 mij\u00eb dosje gjyq\u00ebsore q\u00eb lidhen me t\u00eb ashtuquajturat \u201ckrime kund\u00ebr shtetit\u201d. K\u00ebto dosje na djegin duart. Jo thjesht p\u00ebr shkak t\u00eb asaj q\u00eb p\u00ebrmbajn\u00eb brenda faqeve t\u00eb tyre t\u00eb zverdhura, por p\u00ebr shkak t\u00eb asaj q\u00eb na k\u00ebrkojn\u00eb neve sot, si institucion i kujtes\u00ebs dhe si shoq\u00ebri.
Ato na k\u00ebrkojn\u00eb t\u00eb mos mjaftohemi me pohimin komod se viktimat jan\u00eb rehabilituar ose pafaj\u00ebsuar me ligj. Pafaj\u00ebsimi ligjor ishte hap i domosdosh\u00ebm historik. Por ai hoqi vet\u00ebm pasoj\u00ebn juridike t\u00eb d\u00ebnimit; nuk e \u00e7montoi vetvetiu makinerin\u00eb q\u00eb e prodhoi fajin q\u00eb n\u00eb themel.
Nuk na shpjegoi si lindte dyshimi te nj\u00eb zyrtar i Sigurimit. Si nj\u00eb informacion i pakontrolluar, i marr\u00eb ndoshta nga nj\u00eb bised\u00eb e rast\u00ebsishme n\u00eb kafene apo nga nj\u00eb let\u00ebr e hapur n\u00eb post\u00eb, b\u00ebhej indicie. Si indicia b\u00ebhej hetim. Si hetimi nd\u00ebrtonte akuz\u00ebn, hap pas hapi, me durimin e ftoht\u00eb t\u00eb nj\u00eb burokracie represive. Si akuza merrte form\u00ebn solemne t\u00eb nj\u00eb vendimi gjyq\u00ebsor. Dhe si ky vendim, i veshur me vul\u00ebn e shtetit, shp\u00ebrndante pasojat e tij mbi t\u00eb gjith\u00eb pem\u00ebn familjare \u2014 mbi bashk\u00ebshortin, mbi f\u00ebmij\u00ebt, mbi nip\u00ebrit q\u00eb ende nuk kishin lindur.
N\u00eb k\u00ebto dosje gjejm\u00eb akuza q\u00eb asnj\u00eb rend demokratik bashk\u00ebkohor nuk do t\u2019i pranonte: mendimin e quajtur \u201cagjitacion e propagand\u00eb\u201d; d\u00ebshir\u00ebn p\u00ebr t\u2019u larguar nga vendlindja t\u00eb kualifikuar si \u201ctradhti\u201d; nj\u00eb bised\u00eb private t\u00eb interpretuar si \u201ckomplot\u201d; nj\u00eb lidhje farefisnore t\u00eb p\u00ebrdorur si prov\u00eb vetvetiu; nj\u00eb origjin\u00eb shoq\u00ebrore t\u00eb shnd\u00ebrruar, me nj\u00eb gjuh\u00eb pothuajse biologjike, n\u00eb \u201crrezik klasor\u201d t\u00eb trash\u00ebguesh\u00ebm.
Procedura si pjes\u00eb e krimit
Por problemi nuk q\u00ebndronte vet\u00ebm te p\u00ebrmbajtja e akuz\u00ebs. Q\u00ebndronte, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb po aq t\u00eb thell\u00eb, te vet\u00eb procedura q\u00eb e prodhonte at\u00eb.
Kush e mblidhte informacionin fillestar? Kush e verifikonte, apo m\u00eb sakt\u00eb, kush vendoste t\u00eb mos e verifikonte? N\u00eb \u00e7far\u00eb kushtesh merrej deklarimi \u2014 n\u00eb liri apo n\u00ebn frik\u00ebn e internimit, t\u00eb burgut, t\u00eb d\u00ebnimit t\u00eb familjes? A ishte i pandehuri i lir\u00eb t\u00eb mos d\u00ebshmonte kund\u00ebr vetes, si\u00e7 k\u00ebrkon \u00e7do standard bashk\u00ebkohor i drejt\u00ebsis\u00eb penale? A mund t\u00eb kund\u00ebrshtonte prov\u00ebn e paraqitur ndaj tij? A mund t\u00eb k\u00ebrkonte d\u00ebshmitar\u00eb n\u00eb favor t\u00eb vetin? A kishte koh\u00ebn minimale t\u00eb nevojshme p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrgatitur mbrojtjen e vet?
A ishte gjykata institucionalisht e pavarur nga organi politik dhe nga i nj\u00ebjti aparat q\u00eb kishte nd\u00ebrtuar \u00e7\u00ebshtjen q\u00eb tani gjykohej?
Dhe, mbi t\u00eb gjitha k\u00ebto pyetje, q\u00ebndron nj\u00eb tjet\u00ebr, ndoshta m\u00eb themelorja: a kishte i pandehuri pran\u00eb vetes nj\u00eb avokat q\u00eb t\u00eb kishte lirin\u00eb profesionale, morale dhe qytetare t\u2019i thoshte shtetit \u201cjo\u201d?
Jo, kjo nuk \u00ebsht\u00eb prov\u00eb e ligjshme.
Jo, ky pohim nuk mund t\u00eb merret si i lir\u00eb, kur \u00ebsht\u00eb marr\u00eb n\u00ebn presion.
Jo, nj\u00eb mendim i shprehur, sado i pak\u00ebndsh\u00ebm p\u00ebr pushtetin, nuk \u00ebsht\u00eb krim.
Jo, ky njeri nuk mund t\u00eb d\u00ebnohet vet\u00ebm sepse pushteti politik e ka shpallur, n\u00eb gjuh\u00ebn e vet ideologjike, \u201carmik i popullit\u201d.
Historia morale e nj\u00eb profesioni
K\u00ebtu, n\u00eb k\u00ebt\u00eb hap\u00ebsir\u00eb t\u00eb ngusht\u00eb midis frik\u00ebs institucionale dhe detyr\u00ebs profesionale, fillon ajo q\u00eb un\u00eb do ta quaja historia morale e avokatis\u00eb.
Avokati nuk \u00ebsht\u00eb thjesht ai q\u00eb njeh nenet e kodit. \u00cbsht\u00eb ai q\u00eb e vendos ligjin \u2014 jo si abstraksion, por si praktik\u00eb e gjall\u00eb \u2014 nd\u00ebrmjet qytetarit t\u00eb vetmuar dhe pushtetit t\u00eb organizuar t\u00eb shtetit. N\u00eb nj\u00eb sistem demokratik, prania e tij nuk konsiderohet penges\u00eb p\u00ebr drejt\u00ebsin\u00eb; p\u00ebrkundrazi, konsiderohet nj\u00eb nga kushtet themelore t\u00eb saj, nj\u00ebsoj si\u00e7 gjykata e pavarur apo prezumimi i pafaj\u00ebsis\u00eb jan\u00eb kushte t\u00eb pashk\u00ebputshme t\u00eb nj\u00eb procesi t\u00eb drejt\u00eb.
Por n\u00eb nj\u00eb regjim q\u00eb e k\u00ebrkonte n\u00ebnshtrimin si norm\u00eb sociale dhe politike, edhe nj\u00eb gj\u00eb kaq elementare sa ruajtja e etik\u00ebs profesionale mund t\u00eb kthehej, papritur, n\u00eb akt q\u00ebndrese. Nj\u00eb p\u00ebrpjekje e heshtur p\u00ebr t\u00eb shp\u00ebtuar nj\u00eb jet\u00eb njer\u00ebzore. Nj\u00eb k\u00ebrkes\u00eb e ngulmuar p\u00ebr t\u00eb kontrolluar nj\u00eb prov\u00eb t\u00eb dyshimt\u00eb. Nj\u00eb refuzim, i th\u00ebn\u00eb ndoshta me z\u00eb t\u00eb ul\u00ebt n\u00eb nj\u00eb sall\u00eb gjyqi bosh nga publiku, p\u00ebr ta quajtur fajtor nj\u00eb njeri vet\u00ebm sepse pushteti e kishte vendosur, q\u00eb m\u00eb par\u00eb, n\u00eb an\u00ebn e armikut.
Emra q\u00eb nuk duhen humbur
Sot sjellim n\u00eb v\u00ebmendjen tuaj tre emra: Erifili Bezhani. Ko\u00e7o Dilo. Muzafer Pipa.
Tre njer\u00ebz. Tre fate t\u00eb ve\u00e7anta, secili me pesh\u00ebn e vet t\u00eb dhimbshme. Por, nj\u00ebkoh\u00ebsisht, tri hyrje n\u00eb nj\u00eb histori shum\u00eb m\u00eb t\u00eb gjer\u00eb \u2014 historin\u00eb e nj\u00eb profesioni t\u00eb t\u00ebr\u00eb q\u00eb u godit sistematikisht, dhe t\u00eb nj\u00eb sistemi mbrojtjeje q\u00eb u dob\u00ebsua deri sa u zhduk.
Nga puna jon\u00eb k\u00ebrkimore dhe nga dokumentet arkivore q\u00eb kemi shqyrtuar me kujdes, kemi identifikuar rreth 130 avokat\u00eb q\u00eb ushtruan profesionin gjat\u00eb periudh\u00ebs s\u00eb par\u00eb t\u00eb regjimit, n\u00eb vitet e para t\u00eb pasluft\u00ebs. Prej tyre, deri m\u00eb sot, kemi identifikuar t\u00eb pakt\u00ebn 30 q\u00eb u d\u00ebnuan, u burgos\u00ebn, u internuan, u survejuan me sistematicitet, u p\u00ebrjashtuan nga profesioni ose u penguan n\u00eb forma t\u00eb tjera ta ushtronin at\u00eb.
K\u00ebto shifra k\u00ebrkojn\u00eb ende plot\u00ebsim e dokumentim t\u00eb m\u00ebtejsh\u00ebm, sepse puna arkivore, si\u00e7 e dim\u00eb, \u00ebsht\u00eb nj\u00eb pun\u00eb e pafund dhe e ndershme vet\u00ebm kur pranon kufijt\u00eb e vet. Por tabloja q\u00eb na del p\u00ebrpara \u00ebsht\u00eb, edhe n\u00eb k\u00ebt\u00eb faz\u00eb, mjaft e qart\u00eb: nuk u godit\u00ebn vet\u00ebm individ\u00eb, sado i r\u00ebnd\u00eb t\u00eb jet\u00eb ky fakt n\u00eb vetvete. U godit vet\u00eb mund\u00ebsia institucionale q\u00eb profesioni i avokatit t\u00eb q\u00ebndronte i pavarur nd\u00ebrmjet qytetarit dhe shtetit.
Aq m\u00eb dometh\u00ebn\u00ebse b\u00ebhet, n\u00eb k\u00ebt\u00eb kontekst, historia e Musine Kokalarit, e cila, e nd\u00ebrgjegjshme p\u00ebr pamund\u00ebsin\u00eb reale q\u00eb i ofrohej p\u00ebr t\u2019u mbrojtur n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb efektive, mori nj\u00eb vendim q\u00eb k\u00ebrkonte nj\u00eb kuraj\u00eb t\u00eb jasht\u00ebzakonshme: vendosi t\u00eb mbrohej vet\u00eb. Pa privilegjin e nj\u00eb avokati t\u00eb lir\u00eb pran\u00eb saj, ajo p\u00ebrballoi vet\u00eb akuz\u00ebn, me fjal\u00ebn e vet si i vetmi instrument mbrojtjeje q\u00eb i kishte mbetur. Kjo \u00ebsht\u00eb, ndoshta, d\u00ebshmia m\u00eb e qart\u00eb e asaj q\u00eb ndodh kur shteti heq nga qytetari t\u00eb drejt\u00ebn p\u00ebr t\u2019u mbrojtur realisht \u2014 njer\u00ebzit p\u00ebrpiqen ta rind\u00ebrtojn\u00eb at\u00eb mbrojtje me \u00e7far\u00ebdo mjeti moral q\u00eb u ka mbetur.
Viti 1967: kur mbrojtja u shfuqizua me vendim partie
M\u00eb pas, n\u00eb vitin 1967, ajo \u00e7ka kishte mbetur nga profesioni i pavarur i avokatis\u00eb u shfuqizua p\u00ebrfundimisht. Dhe kjo nuk erdhi si rezultat i nj\u00eb debati t\u00eb lir\u00eb profesional, as nga vullneti i nj\u00eb parlamenti t\u00eb zgjedhur demokratikisht, as nga nj\u00eb nevoj\u00eb e v\u00ebrtetuar p\u00ebr ta p\u00ebrmir\u00ebsuar mbrojtjen juridike t\u00eb qytetar\u00ebve.
Erdhi me vendim t\u00eb Byros\u00eb Politike t\u00eb Komitetit Qendror, t\u00eb n\u00ebnshkruar nga vet\u00eb Enver Hoxha, q\u00eb miratoi propozimin p\u00ebr \u201csuprimimin e avokatis\u00eb\u201d dhe z\u00ebvend\u00ebsimin e saj me zyra juridike t\u00eb varura nga i nj\u00ebjti aparat shtet\u00ebror q\u00eb hetonte, akuzonte dhe gjykonte.
Ky dallim \u2014 nd\u00ebrmjet nj\u00eb akti ligjor t\u00eb nj\u00eb organi legjislativ dhe nj\u00eb urdhri politik t\u00eb pashoq\u00ebruar me asnj\u00eb proces demokratik \u2014 \u00ebsht\u00eb themelor p\u00ebr t\u00eb kuptuar natyr\u00ebn e v\u00ebrtet\u00eb t\u00eb asaj q\u00eb ndodhi.
Sh\u00ebrbimi juridik mund t\u00eb organizohet, financohet dhe reformohet nga shteti. Por avokatia, si profesion, nuk \u00ebsht\u00eb thjesht sh\u00ebrbim teknik. Ajo \u00ebsht\u00eb besim. \u00cbsht\u00eb konfidencialitet i patjet\u00ebrsuesh\u00ebm nd\u00ebrmjet avokatit dhe klientit. \u00cbsht\u00eb pavar\u00ebsi institucionale dhe morale. \u00cbsht\u00eb, para s\u00eb gjithash, e drejta themelore e qytetarit p\u00ebr t\u00eb pasur pran\u00eb vetes dik\u00eb q\u00eb nuk i detyrohet, as profesionalisht dhe as politikisht, organit q\u00eb e heton, e akuzon apo e gjykon.
Kur ndihma juridike vendoset n\u00ebn t\u00eb nj\u00ebjtin aparat q\u00eb ushtron pushtetin shtet\u00ebror, ajo mund t\u00eb vazhdoj\u00eb t\u00eb ekzistoj\u00eb formalisht, n\u00eb let\u00ebr, n\u00eb procesverbal. Por nuk \u00ebsht\u00eb m\u00eb, domosdoshm\u00ebrisht, mbrojtje reale.
Kufiri i v\u00ebshtir\u00eb midis mbijetes\u00ebs dhe p\u00ebrgjegj\u00ebsis\u00eb
Dhe megjithat\u00eb, duhet t\u00eb jemi ve\u00e7an\u00ebrisht t\u00eb kujdessh\u00ebm kur flasim p\u00ebr ata q\u00eb jetuan dhe punuan brenda vet\u00eb k\u00ebtij sistemi represiv, si avokat\u00eb, si prokuror\u00eb apo si gjyqtar\u00eb t\u00eb nj\u00eb drejt\u00ebsie q\u00eb e dinin, n\u00eb thell\u00ebsi t\u00eb nd\u00ebrgjegjes s\u00eb tyre, se nuk ishte plot\u00ebsisht e drejt\u00eb.
Fatet e tyre individuale nuk p\u00ebrcaktoheshin thjesht nga nj\u00eb ndarje e past\u00ebr mes heroizmit dhe n\u00ebnshtrimit t\u00eb plot\u00eb. P\u00ebrcaktoheshin, n\u00eb nj\u00eb mas\u00eb t\u00eb madhe, edhe nga logjika e v\u00ebshtir\u00eb e mbijetes\u00ebs.
Nga frika e ligjshme p\u00ebr fatin e f\u00ebmij\u00ebve. Nga nevoja elementare p\u00ebr t\u00eb ruajtur vendin e pun\u00ebs dhe strehimin e familjes. Nga k\u00ebrc\u00ebnimi i p\u00ebrhersh\u00ebm i internimit apo i burgut. Nga presioni i vazhduesh\u00ebm, i heshtur e i duksh\u00ebm nj\u00ebkoh\u00ebsisht, p\u00ebr t\u2019u p\u00ebrshtatur e p\u00ebr t\u00eb heshtur. Nga kufiri jasht\u00ebzakonisht i holl\u00eb nd\u00ebrmjet kompromisit t\u00eb domosdosh\u00ebm dhe bashk\u00ebpunimit t\u00eb vullnetsh\u00ebm, nd\u00ebrmjet p\u00ebrshtatjes s\u00eb kufizuar dhe p\u00ebrgjegj\u00ebsis\u00eb morale.
Jo t\u00eb gjith\u00eb pat\u00ebn mund\u00ebsin\u00eb reale t\u00eb kund\u00ebrshtonin hapur. Jo t\u00eb gjith\u00eb hesht\u00ebn p\u00ebr t\u00eb nj\u00ebjtat arsye, as me t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn pesh\u00eb morale. Jo t\u00eb gjith\u00eb pat\u00ebn, n\u00eb fund t\u00eb fundit, t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn hap\u00ebsir\u00eb zgjedhjeje \u2014 sepse hap\u00ebsira e zgjedhjes n\u00ebn nj\u00eb regjim represiv nuk \u00ebsht\u00eb kurr\u00eb e barabart\u00eb p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb, por varet nga pozicioni shoq\u00ebror, nga biografia familjare, nga rrjeti i marr\u00ebdh\u00ebnieve, nga thjesht fati.
Prandaj, dokumentet e k\u00ebsaj periudhe duhen lexuar me nj\u00eb drejt\u00ebsi historike t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb, jo vet\u00ebm me sigurin\u00eb e rehatshme morale t\u00eb atyre prej nesh q\u00eb kemi pasur privilegjin t\u00eb jetojm\u00eb n\u00eb liri dhe t\u00eb mos p\u00ebrballemi kurr\u00eb me at\u00eb lloj presioni.
Por, nj\u00ebkoh\u00ebsisht, duhet t\u00eb njohim dhe t\u00eb nderojm\u00eb edhe ata q\u00eb, brenda hap\u00ebsir\u00ebs s\u00eb vog\u00ebl dhe t\u00eb rrezikshme q\u00eb u kishte mbetur, u p\u00ebrpoq\u00ebn, me \u00e7mimin e vet personal, t\u00eb silleshin ende si avokat\u00eb. Ata q\u00eb, edhe n\u00eb kushtet m\u00eb t\u00eb v\u00ebshtira, nuk harruan se p\u00ebrball\u00eb tyre, pas \u00e7do dosjeje, q\u00ebndronte gjithsesi nj\u00eb njeri.
Pesha q\u00eb trash\u00ebgohet
Pesha e k\u00ebtij sistemi represiv nuk ra vet\u00ebm mbi profesionin e avokatis\u00eb, sado i r\u00ebnd\u00eb t\u00eb jet\u00eb ky d\u00ebm n\u00eb vetvete. Ra mbi rreth 20 mij\u00eb t\u00eb d\u00ebnuar politik\u00eb dhe mbi familjet e tyre t\u00eb gjera, t\u00eb cilat trash\u00ebguan pasojat pa e k\u00ebrkuar dhe shpesh pa e kuptuar plot\u00ebsisht arsyen.
Ra mbi bashk\u00ebshortet q\u00eb mbet\u00ebn vet\u00ebm, ndonj\u00ebher\u00eb p\u00ebr vite, ndonj\u00ebher\u00eb p\u00ebrgjithmon\u00eb. Mbi f\u00ebmij\u00ebt q\u00eb u penguan sistematikisht n\u00eb rrug\u00ebn drejt arsimit dhe formimit profesional. Mbi t\u00eb rinjt\u00eb q\u00eb nuk mund t\u00eb zgjidhnin lirisht profesionin e \u00ebndrrave t\u00eb tyre, thjesht p\u00ebr shkak t\u00eb nj\u00eb biografie familjare q\u00eb nuk e kishin zgjedhur vet\u00eb. Mbi familje t\u00eb t\u00ebra q\u00eb humb\u00ebn sht\u00ebpin\u00eb, pron\u00ebn, vendbanimin dhe, mbi t\u00eb gjitha, t\u00eb drejt\u00ebn elementare p\u00ebr nj\u00eb jet\u00eb normale, t\u00eb parashikueshme, t\u00eb pashoq\u00ebruar nga stigma.
Kjo pesh\u00eb nuk mbaroi bashk\u00eb me r\u00ebnien e diktatur\u00ebs n\u00eb vitin 1990. Shoq\u00ebria shqiptare vazhdon ende sot ta paguaj\u00eb k\u00ebt\u00eb d\u00ebm historik.
E paguan p\u00ebrmes plag\u00ebve familjare t\u00eb patrajtuara ende as psikologjikisht, as institucionalisht. P\u00ebrmes mosbesimit t\u00eb thell\u00eb ndaj vet\u00eb institucioneve t\u00eb drejt\u00ebsis\u00eb. P\u00ebrmes bindjes s\u00eb heshtur, gati instiktive, se shteti ka gjithmon\u00eb t\u00eb drejt\u00eb kur akuzon. P\u00ebrmes ides\u00eb s\u00eb gabuar se gjykata tregon forc\u00eb vet\u00ebm kur d\u00ebnon, e jo kur mbron. P\u00ebrmes dyshimit t\u00eb p\u00ebrgjithsh\u00ebm ndaj avokatit kur ai guxon t\u00eb kund\u00ebrshtoj\u00eb akuz\u00ebn publike. P\u00ebrmes prirjes p\u00ebr ta par\u00eb procedur\u00ebn ligjore si thjesht nj\u00eb penges\u00eb burokratike, e jo si vet\u00eb thelbi i mbrojtjes qytetare.
K\u00ebto jan\u00eb, n\u00eb thelb, s\u00ebmundje me rr\u00ebnj\u00eb t\u00eb thella n\u00eb nj\u00eb sistem drejt\u00ebsie q\u00eb u nd\u00ebrtua, p\u00ebr dekada t\u00eb t\u00ebra, pa t\u00eb drejta reale p\u00ebr qytetarin. Nj\u00eb sistem q\u00eb na m\u00ebsoi, ndoshta pa e v\u00ebn\u00eb re, se rendi ishte gjithmon\u00eb m\u00eb i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm se liria individuale. Se rr\u00ebfimi i marr\u00eb, madje edhe me dhun\u00eb, vlente si prov\u00eb m\u00eb shum\u00eb sesa fakti objektiv. Se interesi abstrakt i shtetit q\u00ebndronte, n\u00eb hierarkin\u00eb e vlerave, mbi dinjitetin konkret t\u00eb qytetarit. Se ishte i akuzuari ai q\u00eb duhej t\u00eb provonte pafaj\u00ebsin\u00eb e vet, n\u00eb vend q\u00eb shteti t\u00eb provonte, si\u00e7 i takon, faj\u00ebsin\u00eb.
Drejt\u00ebsia demokratike si e kund\u00ebrta
Drejt\u00ebsia demokratike, ajo q\u00eb ne sot p\u00ebrpiqemi ta nd\u00ebrtojm\u00eb e ta forcojm\u00eb, duhet t\u00eb jet\u00eb sakt\u00ebsisht e kund\u00ebrta e k\u00ebtij modeli.
Ajo nuk matet me numrin e njer\u00ebzve q\u00eb d\u00ebnon nj\u00eb sistem gjyq\u00ebsor, por me cil\u00ebsin\u00eb reale t\u00eb procesit q\u00eb \u00e7on drejt \u00e7do vendimi. Matet me ligjshm\u00ebrin\u00eb rigoroze t\u00eb prov\u00ebs s\u00eb paraqitur. Me pavar\u00ebsin\u00eb institucionale dhe personale t\u00eb gjykat\u00ebsit. Me zbatimin real, jo vet\u00ebm formal, t\u00eb prezumimit t\u00eb pafaj\u00ebsis\u00eb. Me barazin\u00eb e arm\u00ebve nd\u00ebrmjet akuz\u00ebs dhe mbrojtjes brenda procesit. Dhe, mbi t\u00eb gjitha, me mund\u00ebsin\u00eb konkrete t\u00eb avokatit p\u00ebr t\u00eb kund\u00ebrshtuar shtetin \u2014 pa frik\u00eb nd\u00ebshkimi, pa presion institucional dhe pa u identifikuar automatikisht me klientin q\u00eb mbron, sepse mbrojtja e nj\u00eb njeriu nuk do t\u00eb thot\u00eb kurr\u00eb ndarje t\u00eb fajit t\u00eb tij.
Vet\u00ebm nj\u00eb vit m\u00eb par\u00eb, n\u00eb 2025-n, K\u00ebshilli i Evrop\u00ebs miratoi Konvent\u00ebn p\u00ebr Mbrojtjen e Profesionit t\u00eb Avokatit \u2014 instrumenti i par\u00eb nd\u00ebrkomb\u00ebtar juridikisht detyrues i k\u00ebtij lloji n\u00eb historin\u00eb e kontinentit ton\u00eb. Ajo mbron pik\u00ebrisht at\u00eb \u00e7ka iu mohua avokat\u00ebve q\u00eb kujtojm\u00eb sot: pavar\u00ebsin\u00eb nga nd\u00ebrhyrja politike, konfidencialitetin me klientin, aksesin real n\u00eb dosje e n\u00eb koh\u00ebn e nevojshme p\u00ebr mbrojtje, dhe lirin\u00eb e vet\u00eb organizatave profesionale t\u00eb avokat\u00ebve. Fakti q\u00eb sot ekziston nj\u00eb konvent\u00eb e till\u00eb evropiane nuk \u00ebsht\u00eb thjesht kronologji juridike. \u00cbsht\u00eb d\u00ebshmi se bota demokratike ka m\u00ebsuar, me vones\u00eb por me vendosm\u00ebri, at\u00eb q\u00eb Shqip\u00ebria e diktatur\u00ebs e mohoi me plot vet\u00ebdije n\u00eb 1967.
Nj\u00eb shtet i v\u00ebrtet\u00eb i fort\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb ai ku akuza e pushtetit \u00ebsht\u00eb e pakund\u00ebrshtueshme, ku fjala e prokurorit peshon m\u00eb shum\u00eb se fakti. Nj\u00eb shtet i fort\u00eb, n\u00eb kuptimin e thell\u00eb e demokratik t\u00eb fjal\u00ebs, \u00ebsht\u00eb ai q\u00eb pranon vet\u00eb t\u00eb kontrollohet, t\u00eb kund\u00ebrshtohet publikisht dhe t\u00eb kufizohet nga sundimi i ligjit \u2014 jo si kufizim i pushtetit t\u00eb tij, por si burim i legjitimitetit t\u00eb tij.
P\u00ebrgjegj\u00ebsia q\u00eb na mbetet sot
Sot, duke kujtuar avokat\u00ebt e p\u00ebrndjekur t\u00eb asaj periudhe t\u00eb err\u00ebt, ne nuk p\u00ebrpiqemi thjesht t\u00eb nd\u00ebrtojm\u00eb nj\u00eb list\u00eb t\u00eb gjat\u00eb viktimash, sado e domosdoshme t\u00eb jet\u00eb edhe kjo list\u00eb p\u00ebr kujtes\u00ebn komb\u00ebtare.
Ne p\u00ebrpiqemi di\u00e7ka m\u00eb ambicioze e, ndoshta, m\u00eb e v\u00ebshtir\u00eb: t\u00eb rind\u00ebrtojm\u00eb me kujdes historin\u00eb e nj\u00eb profesioni t\u00eb t\u00ebr\u00eb. T\u00eb kuptojm\u00eb, hap pas hapi, \u00e7far\u00eb i ndodhi realisht t\u00eb drejt\u00ebs p\u00ebr mbrojtje n\u00eb vendin ton\u00eb. T\u00eb dallojm\u00eb me sakt\u00ebsi mekanizmin institucional q\u00eb e ktheu politik\u00ebn e panjohur n\u00eb akuz\u00eb t\u00eb formalizuar, dhe akuz\u00ebn n\u00eb d\u00ebnim t\u00eb pakund\u00ebrshtuesh\u00ebm. Dhe t\u00eb k\u00ebrkojm\u00eb, me durim e me nderim, n\u00eb \u00e7do dokument arkivor, ato \u00e7aste \u2014 shpesh t\u00eb vogla, t\u00eb pash\u00ebnuara me emra t\u00eb m\u00ebdhenj \u2014 kur dikush pati kuraj\u00ebn e nevojshme p\u00ebr t\u2019u sjell\u00eb ende si avokat, edhe kur profesioni i tij ishte kthyer n\u00eb rrezik personal.
Sepse ekziston nj\u00eb form\u00eb q\u00ebndrese q\u00eb nuk b\u00ebn gjithmon\u00eb zhurm\u00eb, q\u00eb nuk hyn kurr\u00eb n\u00eb kronikat e m\u00ebdha t\u00eb historis\u00eb politike. \u00cbsht\u00eb q\u00ebndresa e heshtur e atij q\u00eb ruan, n\u00eb kushte ekstreme, profesionin e vet dhe nd\u00ebrgjegjen e tij individuale. E atij q\u00eb vendos, me guxim t\u00eb qet\u00eb, nj\u00eb kufi t\u00eb qart\u00eb nd\u00ebrmjet ligjit dhe arbitraritetit t\u00eb pushtetit. E atij q\u00eb vazhdon t\u00eb shoh\u00eb njeriun konkret, me emrin, familjen dhe dhimbjen e tij, n\u00eb nj\u00eb moment kur vet\u00eb pushteti politik zgjedh t\u00eb shoh\u00eb vet\u00ebm etiket\u00ebn e armikut.
Dokumentet q\u00eb ruajm\u00eb sot n\u00eb Autoritet na tregojn\u00eb, me detaje shpesh t\u00eb dhimbshme, \u00e7far\u00eb ndodhi v\u00ebrtet gjat\u00eb atyre dekadave. Kujtesa jon\u00eb kolektive na detyron ta pyesim veten, pa u lodhur kurr\u00eb, pse ndodhi kjo. Dhe drejt\u00ebsia \u2014 jo si institucion abstrakt, por si p\u00ebrgjegj\u00ebsi e p\u00ebrditshme e secilit prej nesh \u2014 na ngarkon detyr\u00ebn morale q\u00eb kjo histori t\u00eb mos p\u00ebrs\u00ebritet kurr\u00eb m\u00eb, n\u00eb asnj\u00eb form\u00eb e n\u00ebn asnj\u00eb pretekst.
Kujtesa ka r\u00ebnd\u00ebsi.
Drejt\u00ebsia ka r\u00ebnd\u00ebsi.
Ju faleminderit.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Fjal\u00eb p\u00ebr aktivitetin kushtuar avokat\u00ebve t\u00eb p\u00ebrndjekurDr. Gentiana Sula T\u00eb nderuar t\u00eb pranish\u00ebm,Dua ta filloj jo nga nj\u00eb institucion, jo nga nj\u00eb ligj dhe as nga nj\u00eb dokument me vul\u00eb shteti.Dua ta filloj nga nj\u00eb qytetar.Nga nj\u00eb burr\u00eb ose nj\u00eb grua q\u00eb sot troket n\u00eb dyert e Autoritetit dhe k\u00ebrkon dosjen e babait, t\u00eb n\u00ebn\u00ebs, […]<\/p>","protected":false},"author":3,"featured_media":14351,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[30],"tags":[],"class_list":["post-14335","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-fjalimet-e-kryetares"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/aidssh.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14335","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/aidssh.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/aidssh.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/aidssh.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/aidssh.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=14335"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/aidssh.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14335\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":14352,"href":"https:\/\/aidssh.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14335\/revisions\/14352"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/aidssh.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/14351"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/aidssh.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=14335"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/aidssh.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=14335"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/aidssh.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=14335"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}