{"id":15844,"date":"2026-09-15T12:45:30","date_gmt":"2026-09-15T10:45:30","guid":{"rendered":"https:\/\/aidssh.al\/?p=15844"},"modified":"2026-09-16T13:09:16","modified_gmt":"2026-09-16T11:09:16","slug":"arkivi-i-ish-sigurimit-te-shtetit","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/aidssh.al\/en\/arkivi-i-ish-sigurimit-te-shtetit\/","title":{"rendered":"Arkivi i ish-Sigurimit t\u00eb Shtetit: nga fragmentimi i dokumentacionit te rind\u00ebrtimi i integritetit arkivor"},"content":{"rendered":"<h4 class=\"wp-block-heading\">Evoluimi strukturor dhe dokumentar, fragmentimi dhe integriteti i dokumentacionit, administrimi nga AIDSSH dhe aksesi sipas Ligjit nr. 45\/2015<\/h4>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Periudha dokumentare: 29 n\u00ebntor 1944 \u2013 2 korrik 1991<\/strong><\/p>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\"><a>Abstrakt<\/a><\/h4>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ky punim e trajton arkivin e ish-Sigurimit t\u00eb Shtetit jo thjesht si nj\u00eb t\u00ebr\u00ebsi dokumentesh t\u00eb mbijetuara, por si rezultat t\u00eb evolucionit strukturor, funksional dhe administrativ t\u00eb nj\u00eb institucioni q\u00eb veproi n\u00eb Shqip\u00ebri gjat\u00eb periudh\u00ebs 1944\u20131991.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Q\u00ebllimi \u00ebsht\u00eb t\u00eb vendoset n\u00eb marr\u00ebdh\u00ebnie t\u00eb drejtp\u00ebrdrejt\u00eb struktura institucionale me prodhimin dhe administrimin e dokumentit. Hipoteza themelore \u00ebsht\u00eb se ndryshimi i struktur\u00ebs s\u00eb Sigurimit prodhoi diferencim t\u00eb funksioneve, specializim t\u00eb evidenc\u00ebs dhe, rrjedhimisht, shum\u00ebfishim t\u00eb tipologjive dokumentare. Dokumenti nuk mund t\u00eb interpretohet plot\u00ebsisht pa njohur struktur\u00ebn q\u00eb e prodhoi, funksionin p\u00ebr t\u00eb cilin u krijua dhe rregullat sipas t\u00eb cilave u evidentua e u ruajt.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Punimi analizon dosjet, kartelat, regjistrat, fashikujt, materialet informative dhe dokumentet normative, me v\u00ebmendje t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb ndaj Platformave t\u00eb Pun\u00ebs Operative dhe Rregulloreve t\u00eb Evidenc\u00ebs Agjenturore Operative. N\u00eb vijim trajtohet fati i dokumentacionit pas vitit 1991: fragmentimi institucional, transferimi, ndarja e fondeve, dokumentacioni i paidentifikuar, mungesat, asgj\u00ebsimi dhe problemi i mundsh\u00ebm i nd\u00ebrhyrjeve t\u00eb paautorizuara.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nj\u00eb \u00e7\u00ebshtje e ve\u00e7ant\u00eb \u00ebsht\u00eb interpretimi i statistikave t\u00eb dokumentacionit. T\u00eb dh\u00ebnat e p\u00ebrdorura n\u00eb studim evidentojn\u00eb 7.339.347 flet\u00eb nga SHISH, Ministria e Brendshme dhe Drejtoria e P\u00ebrgjithshme e Arkivave, por kjo shif\u00ebr nuk duhet interpretuar si universi absolut i dokumentacionit t\u00eb krijuar nga ish-Sigurimi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Punimi argumenton se nj\u00eb pjes\u00eb e diferencave statistikore nd\u00ebrmjet Shqip\u00ebris\u00eb dhe vendeve t\u00eb tjera ish-komuniste mund t\u00eb lidhet edhe me m\u00ebnyr\u00ebn e organizimit historik t\u00eb arkivave t\u00eb Ministris\u00eb s\u00eb Pun\u00ebve t\u00eb Brendshme, me fondet e p\u00ebrbashk\u00ebta dhe me dokumentacionin q\u00eb mund t\u00eb mos jet\u00eb p\u00ebrfshir\u00eb n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjtin num\u00ebrues.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">N\u00eb p\u00ebrfundim, argumentohet se AIDSSH nuk duhet par\u00eb vet\u00ebm si administrues i nj\u00eb fondi t\u00eb mbetur, por si institucioni q\u00eb po rikompozon nj\u00eb trash\u00ebgimi dokumentare t\u00eb fragmentuar dhe po e transformon at\u00eb nga instrument i administrimit dhe kontrollit n\u00eb burim p\u00ebr k\u00ebrkimin shkencor, transparenc\u00ebn dhe t\u00eb drejt\u00ebn p\u00ebr t\u00eb njohur t\u00eb kaluar\u00ebn.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Fjal\u00eb ky\u00e7e:<\/strong> Sigurimi i Shtetit, arkiv, dokument, evidenc\u00eb operative, struktur\u00eb, fond, asgj\u00ebsim, munges\u00eb dokumentare, AIDSSH, Ligji nr. 45\/2015, akses, integritet dokumentar.<\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\"><a>1. Hyrje<\/a><\/h4>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Studimi i dokumentacionit t\u00eb ish-Sigurimit t\u00eb Shtetit k\u00ebrkon t\u00eb kap\u00ebrcej\u00eb qasjen q\u00eb e konsideron arkivin thjesht si nj\u00eb koleksion dosjesh. Dokumentacioni \u00ebsht\u00eb produkt i nj\u00eb sistemi institucional t\u00eb p\u00ebrcaktuar, i cili kishte struktura, funksione, procedura t\u00eb evidenc\u00ebs dhe m\u00ebnyra t\u00eb kontrolluara t\u00eb qarkullimit t\u00eb informacionit.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">P\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye, arkivi duhet lexuar n\u00eb dy drejtime t\u00eb nd\u00ebrlidhura.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">S\u00eb pari, duhet t\u00eb pyetet:<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Cila struktur\u00eb e prodhoi dokumentin, p\u00ebr \u00e7far\u00eb funksioni dhe sipas cilave rregulla?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">S\u00eb dyti:<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>\u00c7far\u00eb ndodhi me dokumentin pas krijimit t\u00eb tij dhe si mund t\u00eb gjurmohet sot?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kjo qasje lejon nj\u00eb model interpretues:<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Struktur\u00eb \u2192 funksion \u2192 informacion \u2192 evidenc\u00eb \u2192 dokument \u2192 dosje\/kartel\u00eb\/regjist\u00ebr \u2192 fond.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ky model p\u00ebrb\u00ebn boshtin metodologjik t\u00eb punimit. Ai tregon se historia e arkivit nuk \u00ebsht\u00eb e ndar\u00eb nga historia e institucionit; p\u00ebrkundrazi, dokumentacioni \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nga pasqyrat m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb evolucionit t\u00eb tij.<\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\"><a>2. Evoluimi strukturor dhe prodhimi i dokumentacionit<\/a><\/h4>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Gjat\u00eb periudh\u00ebs 1944\u20131991, Sigurimi i Shtetit kaloi n\u00ebp\u00ebr procese institucionalizimi, konsolidimi, specializimi dhe profesionalizimi. Diferencimi i funksioneve solli edhe diferencimin e dokumentacionit.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">N\u00eb fondet e sotme shfaqen struktura dhe funksione t\u00eb ndryshme: kund\u00ebrzbulimi, zbulimi, zbulimi politik, hetuesia, strukturat territoriale, komponenti ushtarak, administrimi, evidenca, shifra, strukturat e posa\u00e7me dhe instituti\/katedra m\u00ebsimore.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kjo shum\u00ebllojshm\u00ebri nuk \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm organizative. Ajo \u00ebsht\u00eb edhe dokumentare.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kund\u00ebrzbulimi prodhoi dosje p\u00ebrpunimi, dosje RSI, fashikuj, dosje drejtimi, dosje problemesh t\u00eb centralizuara dhe regjistra. Zbulimi prodhoi dosje, kartela dhe regjistra t\u00eb lidhura me emigrant\u00ebt ekonomik\u00eb, t\u00eb arratisurit, t\u00eb huajt, Kosov\u00ebn dhe kategori t\u00eb tjera. Zbulimi politik p\u00ebrb\u00ebn nj\u00eb kategori t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb dokumentare, nd\u00ebrsa hetuesia lidhet me dosjet hetimore-gjyq\u00ebsore dhe kartelat p\u00ebrkat\u00ebse.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">N\u00eb k\u00ebt\u00eb kuptim, tipologjia e fondit b\u00ebhet nj\u00eb <strong>hart\u00eb e struktur\u00ebs institucionale<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\"><a>3. Dokumenti si pasqyr\u00eb e funksionit<\/a><\/h4>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dokumentacioni i ish-Sigurimit nuk p\u00ebrb\u00ebhet nga nj\u00eb model i vet\u00ebm dosjeje. Nj\u00eb person, ngjarje, objekt ose problem mund t\u00eb shfaqet n\u00eb disa nivele t\u00eb evidenc\u00ebs.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nj\u00eb rast mund t\u00eb lidhet nj\u00ebkoh\u00ebsisht me:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>kartel\u00ebn;<\/li>\n\n\n\n<li>regjistrin;<\/li>\n\n\n\n<li>dosjen e p\u00ebrpunimit;<\/li>\n\n\n\n<li>dosjen e bashk\u00ebpun\u00ebtorit;<\/li>\n\n\n\n<li>dosjen e drejtimit;<\/li>\n\n\n\n<li>fashikullin;<\/li>\n\n\n\n<li>materialet informative;<\/li>\n\n\n\n<li>dosjen e problemit t\u00eb centralizuar;<\/li>\n\n\n\n<li>dokumentacionin hetimor-gjyq\u00ebsor.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kjo \u00ebsht\u00eb me r\u00ebnd\u00ebsi t\u00eb drejtp\u00ebrdrejt\u00eb p\u00ebr k\u00ebrkimin historik. Nj\u00eb dosje e vetme nuk duhet t\u00eb konsiderohet domosdoshm\u00ebrisht si burimi i plot\u00eb i informacionit mbi nj\u00eb subjekt.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">AIDSSH identifikon publikisht nd\u00ebr tipologjit\u00eb e dokumenteve Dosjen Formulare, Librin e Evidenc\u00ebs Operative, Dosjen Hetimore-Gjyq\u00ebsore, Dosjen e Bashk\u00ebpun\u00ebtorit, Dosjen e Objektit, Dosjen e Problemit t\u00eb Centralizuar, kartelat, fashikujt, rregulloret dhe platformat.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kjo \u00e7on n\u00eb nj\u00eb parim metodologjik:<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Sa m\u00eb kompleks t\u00eb jet\u00eb funksioni i dokumentuar, aq m\u00eb shum\u00eb duhet t\u00eb jet\u00eb nd\u00ebrfondor k\u00ebrkimi.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\"><a>4. Evidenca operative dhe Platformat e Pun\u00ebs Operative<\/a><\/h4>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nj\u00eb nga elementet m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme p\u00ebr interpretimin e arkivit \u00ebsht\u00eb evidenca operative.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dokumenti nuk krijohej dhe nuk ruhej n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb spontane. Ai vendosej brenda nj\u00eb sistemi klasifikimi, regjistrimi dhe referimi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">N\u00eb fondet dokumentohen Platforma politike dhe organizative e vitit 1948, Platformat e Pun\u00ebs Operative t\u00eb viteve 1958, 1977 dhe 1985, si dhe Rregulloret e Evidenc\u00ebs Agjenturore Operative t\u00eb viteve 1986 dhe 1987.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">K\u00ebto dokumente normative kan\u00eb nj\u00eb vler\u00eb t\u00eb dyfisht\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ato jan\u00eb, s\u00eb pari, burime p\u00ebr historin\u00eb e institucionit.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Por jan\u00eb, s\u00eb dyti, <strong>\u00e7el\u00ebsa p\u00ebr t\u00eb lexuar arkivin<\/strong>, sepse shpjegojn\u00eb kategorit\u00eb e evidenc\u00ebs, m\u00ebnyr\u00ebn e regjistrimit dhe marr\u00ebdh\u00ebniet nd\u00ebrmjet dokumenteve.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Prandaj, k\u00ebrkimi n\u00eb arkiv nuk duhet t\u00eb kufizohet n\u00eb p\u00ebrmbajtjen e dosjes. Duhet t\u00eb studiohet edhe <strong>sistemi q\u00eb e krijoi dhe e klasifikoi at\u00eb dosje<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\"><a>5. P\u00ebrmasat dokumentare dhe kufijt\u00eb e statistik\u00ebs<\/a><\/h4>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Pasqyra statistikore e p\u00ebrdorur p\u00ebr k\u00ebt\u00eb studim evidenton:<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table class=\"has-fixed-layout\"><thead><tr><td>Burimi i dokumentacionit<\/td><td>Flet\u00eb t\u00eb regjistruara<\/td><td>Pesha<\/td><\/tr><\/thead><tbody><tr><td>SHISH<\/td><td>5.079.044<\/td><td>69,20%<\/td><\/tr><tr><td>Ministria e Brendshme<\/td><td>2.240.958<\/td><td>30,53%<\/td><\/tr><tr><td>DPA<\/td><td>19.345<\/td><td>0,26%<\/td><\/tr><tr><td><strong>TOTAL<\/strong><\/td><td><strong>7.339.347<\/strong><\/td><td><strong>100%<\/strong><\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">K\u00ebto t\u00eb dh\u00ebna jan\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme, por k\u00ebrkojn\u00eb nj\u00eb kufizim metodologjik.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>7.339.347 flet\u00eb nuk p\u00ebrfaq\u00ebsojn\u00eb automatikisht t\u00eb gjith\u00eb dokumentacionin e krijuar nga ish-Sigurimi.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Arsyeja \u00ebsht\u00eb se pasqyra p\u00ebrdor nj\u00ebsi t\u00eb ndryshme matjeje: flet\u00eb, dosje, kartela, regjistra, metra linear\u00eb, mikrofilma dhe imazhe. K\u00ebto nuk mund t\u00eb mblidhen mekanikisht.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">P\u00ebr komponentin e SHISH raportohen rreth 1.000 metra linear\u00eb, rreth 1.400 mikrofilma, rreth 4,3 milion\u00eb imazhe mikrofilmike dhe 687 CD.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Prandaj, k\u00ebto statistika duhen konsideruar <strong>statistika t\u00eb dokumentacionit t\u00eb evidentuar<\/strong>, jo nj\u00eb matje absolute t\u00eb gjith\u00eb prodhimit dokumentar historik.<\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\"><a>6. Problemi i ndarjes s\u00eb fondeve dhe \u201cdeficiti i mbulimit arkivor\u201d<\/a><\/h4>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kjo \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nga \u00e7\u00ebshtjet m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb punimit.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Sigurimi i Shtetit funksionoi historikisht brenda sistemit t\u00eb Ministris\u00eb s\u00eb Pun\u00ebve t\u00eb Brendshme. P\u00ebr pasoj\u00eb, kufijt\u00eb funksional\u00eb t\u00eb Sigurimit nuk p\u00ebrputheshin domosdoshm\u00ebrisht me kufijt\u00eb fizik\u00eb t\u00eb arkivimit.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Raporti i AIDSSH-s\u00eb p\u00ebr vitin 2017 dokumenton se n\u00eb fondin e dosjeve t\u00eb personelit nuk kishte ndarje t\u00eb past\u00ebr nd\u00ebrmjet personelit t\u00eb ish-Sigurimit dhe personelit t\u00eb kufirit, policis\u00eb dhe sektor\u00ebve t\u00eb tjer\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ky fakt ka r\u00ebnd\u00ebsi t\u00eb drejtp\u00ebrdrejt\u00eb p\u00ebr interpretimin e statistikave.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">N\u00ebse nj\u00eb pjes\u00eb e dokumentacionit t\u00eb lidhur funksionalisht me Sigurimin \u00ebsht\u00eb ruajtur n\u00eb fonde t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebta t\u00eb Ministris\u00eb s\u00eb Pun\u00ebve t\u00eb Brendshme, at\u00ebher\u00eb numri i dosjeve q\u00eb sot identifikohen si \u201cfond i ish-Sigurimit\u201d mund t\u00eb mos p\u00ebrfaq\u00ebsoj\u00eb t\u00eb gjith\u00eb universin dokumentar.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">K\u00ebtu propozohet koncepti:<\/p>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\"><a>\u201cDeficit i mbulimit arkivor\u201d<\/a><\/h4>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ky nuk n\u00ebnkupton domosdoshm\u00ebrisht munges\u00eb fizike t\u00eb dokumentit. Ai mund t\u00eb n\u00ebnkuptoj\u00eb q\u00eb dokumenti:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>ekziston, por \u00ebsht\u00eb n\u00eb nj\u00eb fond tjet\u00ebr;<\/li>\n\n\n\n<li>\u00ebsht\u00eb pjes\u00eb e nj\u00eb fondi t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt;<\/li>\n\n\n\n<li>nuk \u00ebsht\u00eb identifikuar ende si dokument i lidhur me Sigurimin;<\/li>\n\n\n\n<li>\u00ebsht\u00eb transferuar n\u00eb nj\u00eb institucion tjet\u00ebr;<\/li>\n\n\n\n<li>ose nuk \u00ebsht\u00eb p\u00ebrfshir\u00eb n\u00eb num\u00ebruesin statistikor.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">P\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye, treguesi <strong>\u201cdosje p\u00ebr 100.000 banor\u00eb\u201d<\/strong> duhet trajtuar me kujdes.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ai mat dokumentacionin e identifikuar dhe t\u00eb num\u00ebruesh\u00ebm, jo domosdoshm\u00ebrisht intensitetin real historik t\u00eb veprimtaris\u00eb s\u00eb Sigurimit.<\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\"><a>7. Fragmentimi dhe rikompozimi i arkivit pas vitit 1991<\/a><\/h4>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Pas p\u00ebrfundimit t\u00eb veprimtaris\u00eb s\u00eb Sigurimit, dokumentacioni nuk mbeti n\u00eb nj\u00eb sistem t\u00eb vet\u00ebm.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ai kaloi n\u00ebp\u00ebr institucione dhe sisteme t\u00eb ndryshme: Ministria e Pun\u00ebve t\u00eb Brendshme, SHISH, Drejtoria e P\u00ebrgjithshme e Arkivave, Ministria e Mbrojtjes dhe struktura t\u00eb tjera.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">VKM nr. 98, dat\u00eb 15.02.2017, p\u00ebrcaktoi kalimin n\u00ebn administrimin e AIDSSH-s\u00eb t\u00eb materialeve arkivore t\u00eb ish-Sigurimit q\u00eb ndodheshin n\u00eb Ministrin\u00eb e Mbrojtjes, Ministrin\u00eb e Pun\u00ebve t\u00eb Brendshme, SHISH dhe autoritete t\u00eb tjera publike.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">P\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye, arkivi aktual duhet kuptuar si rezultat i nj\u00eb procesi <strong>rikompozimi arkivor<\/strong>, jo thjesht si transferim fizik.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Zinxhiri i k\u00ebtij procesi mund t\u00eb paraqitet:<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Identifikim \u2192 inventarizim \u2192 verifikim \u2192 dor\u00ebzim \u2192 transferim \u2192 sistemim \u2192 p\u00ebrpunim \u2192 kontroll \u2192 akses.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">AIDSSH ka raportuar n\u00eb fazat e hershme t\u00eb k\u00ebtij procesi se dokumentacioni administrohej n\u00eb ambiente t\u00eb ndryshme, p\u00ebrfshir\u00eb ambiente t\u00eb v\u00ebna n\u00eb dispozicion nga SHISH dhe Ministria e Brendshme.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kjo e b\u00ebn <strong>gjurmueshm\u00ebrin\u00eb<\/strong> pjes\u00eb t\u00eb integritetit arkivor.<\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\"><a>8. Mungesat dokumentare: \u00e7far\u00eb do t\u00eb thot\u00eb kur dokumenti mungon?<\/a><\/h4>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nj\u00eb nga problemet m\u00eb delikate metodologjike \u00ebsht\u00eb barazimi i munges\u00ebs s\u00eb dokumentit me asgj\u00ebsimin e tij.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">K\u00ebto jan\u00eb kategori t\u00eb ndryshme:<\/p>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\">\n<li>dokumenti ekziston dhe \u00ebsht\u00eb evidentuar;<\/li>\n\n\n\n<li>dokumenti ekziston, por nuk \u00ebsht\u00eb identifikuar;<\/li>\n\n\n\n<li>dokumenti ndodhet n\u00eb fond tjet\u00ebr;<\/li>\n\n\n\n<li>dokumenti \u00ebsht\u00eb transferuar, por nuk \u00ebsht\u00eb riklasifikuar;<\/li>\n\n\n\n<li>dokumenti \u00ebsht\u00eb asgj\u00ebsuar dhe ekziston dokumentacion p\u00ebr k\u00ebt\u00eb;<\/li>\n\n\n\n<li>dokumenti mungon, por shkaku nuk mund t\u00eb p\u00ebrcaktohet.<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Prandaj, <strong>mungesa nuk \u00ebsht\u00eb automatikisht prov\u00eb e manipulimit<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">P\u00ebr t\u00eb vler\u00ebsuar nj\u00eb nd\u00ebrhyrje t\u00eb mundshme t\u00eb paautorizuar k\u00ebrkohen prova konkrete: faqe t\u00eb hequra, mosp\u00ebrputhje n\u00eb num\u00ebrim, nd\u00ebrhyrje n\u00eb regjistra, ndryshim fizik, referenca p\u00ebr nj\u00eb dosje q\u00eb nuk gjendet, ose t\u00eb dh\u00ebna t\u00eb tjera mbi zinxhirin e ruajtjes.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kjo e zhvendos pyetjen nga:<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>\u201cPse mungon dosja?\u201d<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">te nj\u00eb pyetje m\u00eb shkencore:<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>\u201c\u00c7far\u00eb gjurm\u00ebsh dokumentare kan\u00eb mbijetuar p\u00ebr ekzistenc\u00ebn, p\u00ebrdorimin dhe fatin e saj?\u201d<\/strong><\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\"><a>9. Asgj\u00ebsimi i dokumentacionit<\/a><\/h4>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Asgj\u00ebsimi duhet t\u00eb trajtohet me nj\u00eb ndarje t\u00eb qart\u00eb metodologjike.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><a>S\u00eb pari: asgj\u00ebsimi arkivor i autorizuar<\/a><\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dokumentet mund t\u00eb asgj\u00ebsohen n\u00eb p\u00ebrputhje me afatet dhe procedurat e p\u00ebrcaktuara nga rregullat e administrimit dokumentar.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><a>S\u00eb dyti: asgj\u00ebsimi i jasht\u00ebzakonsh\u00ebm<\/a><\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">K\u00ebtu p\u00ebrfshihet dokumentacioni q\u00eb raportohet se \u00ebsht\u00eb asgj\u00ebsuar gjat\u00eb periudh\u00ebs s\u00eb kriz\u00ebs s\u00eb regjimit, ve\u00e7an\u00ebrisht 1990\u20131992.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><a>S\u00eb treti: nd\u00ebrhyrja e paautorizuar<\/a><\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kjo kategori k\u00ebrkon prova specifike dhe nuk mund t\u00eb deduktohet thjesht nga boshll\u00ebqet e fondit.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Burimet e p\u00ebrdorura n\u00eb studim raportojn\u00eb shifra t\u00eb ndryshme p\u00ebr dokumentacionin e asgj\u00ebsuar, nd\u00ebr to rreth 39.500 dosje p\u00ebr periudh\u00ebn 1980\u20131992, rreth 29.000 p\u00ebr periudh\u00ebn 1989\u20131992 dhe rreth 50.000 n\u00eb nj\u00eb nga val\u00ebt e raportuara t\u00eb vitit 1991. K\u00ebto shifra <strong>nuk duhet t\u00eb paraqiten si statistik\u00eb zyrtare e konsoliduar<\/strong>, por si vler\u00ebsime t\u00eb raportuara q\u00eb k\u00ebrkojn\u00eb verifikim arkivor.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kjo \u00ebsht\u00eb nj\u00eb pik\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme p\u00ebr integritetin akademik t\u00eb punimit: <strong>\u00ebsht\u00eb m\u00eb e sakt\u00eb t\u00eb pranohet pasiguria e burimit sesa t\u00eb krijohet nj\u00eb shif\u00ebr artificialisht e sigurt.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\"><a>10. Dokumenti i asgj\u00ebsuar dhe \u201cgjurma dokumentare\u201d<\/a><\/h4>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Asgj\u00ebsimi nuk do t\u00eb thot\u00eb domosdoshm\u00ebrisht zhdukje totale t\u00eb prov\u00ebs.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nj\u00eb dokument i munguar mund t\u00eb l\u00ebr\u00eb pas:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>nj\u00eb num\u00ebr regjistri;<\/li>\n\n\n\n<li>nj\u00eb kartel\u00eb;<\/li>\n\n\n\n<li>nj\u00eb referenc\u00eb n\u00eb dokument tjet\u00ebr;<\/li>\n\n\n\n<li>nj\u00eb procesverbal;<\/li>\n\n\n\n<li>nj\u00eb kopje;<\/li>\n\n\n\n<li>mikrofilm;<\/li>\n\n\n\n<li>nj\u00eb dokument t\u00eb krijuar nga nj\u00eb struktur\u00eb tjet\u00ebr;<\/li>\n\n\n\n<li>nj\u00eb referenc\u00eb n\u00eb fondet politike, ushtarake ose gjyq\u00ebsore.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kjo e \u00e7on studimin nga <strong>historia e dokumentit<\/strong> te <strong>historia e gjurm\u00ebs s\u00eb dokumentit<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Rasti i arkivave t\u00eb Stasit \u00ebsht\u00eb ilustrues: Bundesarchiv dokumenton mij\u00ebra thas\u00eb me dokumente t\u00eb grisura dhe projekte p\u00ebr rind\u00ebrtimin e fragmenteve.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">M\u00ebsimi metodologjik p\u00ebr rastin shqiptar \u00ebsht\u00eb i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm:<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Dokumenti i humbur mund t\u00eb jet\u00eb pjes\u00ebrisht i rind\u00ebrtuesh\u00ebm p\u00ebrmes sistemit t\u00eb evidenc\u00ebs q\u00eb e ka prodhuar.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\"><a>11. AIDSSH dhe transformimi i funksionit t\u00eb dokumentit<\/a><\/h4>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Krijimi i AIDSSH sh\u00ebnon nj\u00eb ndryshim thelb\u00ebsor n\u00eb statusin institucional t\u00eb dokumentit.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dokumenti q\u00eb dikur sh\u00ebrbente p\u00ebr:<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>kontroll \u2192 survejim \u2192 evidentim \u2192 p\u00ebrpunim \u2192 hetim<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">kalon n\u00eb nj\u00eb sistem ku funksioni i tij lidhet me:<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>informim \u2192 transparenc\u00eb \u2192 k\u00ebrkim shkencor \u2192 kujtes\u00eb \u2192 t\u00eb drejt\u00eb individuale p\u00ebr t\u00eb njohur t\u00eb kaluar\u00ebn.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">AIDSSH raporton p\u00ebr vitin 2024 p\u00ebrpunimin e 17.303 nj\u00ebsive arkivore me 1.096.699 flet\u00eb p\u00ebr deklasifikim; p\u00ebr periudh\u00ebn 2022\u20132024 jan\u00eb raportuar 23.663 nj\u00ebsi dhe 1.408.537 flet\u00eb t\u00eb deklasifikuara, nd\u00ebrsa nga viti 2017 deri n\u00eb fund t\u00eb vitit 2024 jan\u00eb digjitalizuar 3.743.876 imazhe.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">K\u00ebto shifra tregojn\u00eb nj\u00eb transformim t\u00eb arkivit nga nj\u00eb hap\u00ebsir\u00eb kryesisht e ruajtjes n\u00eb nj\u00eb <strong>infrastruktur\u00eb aktive t\u00eb k\u00ebrkimit dhe aksesit<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\"><a>12. Aksesi sipas Ligjit nr. 45\/2015<\/a><\/h4>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ligji nr. 45\/2015 p\u00ebrb\u00ebn baz\u00ebn juridike t\u00eb sistemit aktual t\u00eb administrimit dhe aksesit n\u00eb dokumentacionin e ish-Sigurimit.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ligji parashikon jo vet\u00ebm administrimin dhe p\u00ebrdorimin e dokumenteve, por edhe mekanizma p\u00ebr identifikimin e dokumentacionit q\u00eb mund t\u00eb ndodhet pran\u00eb autoriteteve t\u00eb tjera publike ose arkivave. Sipas nenit 13, autoritetet publike dhe rrjeti arkivor mb\u00ebshtesin Autoritetin n\u00eb k\u00ebrkimin dhe mbledhjen e dokumenteve; kur dokumentacioni ndodhet n\u00eb institucione t\u00eb tjera, ai duhet t\u00eb identifikohet dhe, sipas procedur\u00ebs ligjore, t\u00eb vihet n\u00eb dispozicion t\u00eb Autoritetit.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kjo dispozit\u00eb ka r\u00ebnd\u00ebsi edhe p\u00ebr problemin e \u201cmunges\u00ebs dokumentare\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Fakti q\u00eb nj\u00eb dokument nuk gjendet n\u00eb nj\u00eb fond nuk do t\u00eb thot\u00eb domosdoshm\u00ebrisht se ai nuk ekziston.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ligji e koncepton vet\u00eb procesin e identifikimit si nj\u00eb veprim q\u00eb mund t\u00eb shtrihet p\u00ebrtej nj\u00eb arkivi t\u00eb vet\u00ebm.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">P\u00ebr studiuesit, gazetar\u00ebt dhe mediat, AIDSSH parashikon procedur\u00eb t\u00eb posa\u00e7me k\u00ebrkese, verifikimi dhe konsultimi, duke respektuar nj\u00ebkoh\u00ebsisht rregullat p\u00ebr mbrojtjen e t\u00eb dh\u00ebnave personale dhe t\u00eb drejtat e personave t\u00eb prekur.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Pra, aksesi nuk \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm nj\u00eb procedur\u00eb administrative. Ai \u00ebsht\u00eb <strong>nj\u00eb proces nj\u00ebkoh\u00ebsisht juridik dhe arkivistik<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\"><a>13. Cikli jet\u00ebsor i dokumentit<\/a><\/h4>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nga analiza e m\u00ebsip\u00ebrme mund t\u00eb nd\u00ebrtohet nj\u00eb model m\u00eb i plot\u00eb i ciklit jet\u00ebsor t\u00eb dokumentit:<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Krijim \u2192 regjistrim \u2192 p\u00ebrdorim \u2192 ruajtje\/asgj\u00ebsim \u2192 transferim \u2192 identifikim \u2192 p\u00ebrpunim \u2192 deklasifikim \u2192 digjitalizim \u2192 akses.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">N\u00eb secil\u00ebn faz\u00eb ekziston mund\u00ebsia e krijimit ose humbjes s\u00eb gjurmueshm\u00ebris\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Prandaj, integriteti dokumentar duhet t\u00eb kuptohet n\u00eb kat\u00ebr nivele:<\/p>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>autenticiteti i dokumentit;<\/strong><\/li>\n\n\n\n<li><strong>integriteti fizik;<\/strong><\/li>\n\n\n\n<li><strong>integriteti i p\u00ebrmbajtjes;<\/strong><\/li>\n\n\n\n<li><strong>integriteti i kontekstit arkivor.<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Niveli i kat\u00ebrt \u00ebsht\u00eb ve\u00e7an\u00ebrisht i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm p\u00ebr dokumentacionin e ish-Sigurimit. Nj\u00eb dokument mund t\u00eb jet\u00eb fizikisht autentik, por pa kontekstin e duhur mund t\u00eb keqinterpretohet.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Studiuesi duhet t\u00eb jet\u00eb n\u00eb gjendje t\u00eb kaloj\u00eb:<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>nga dokumenti \u2192 te struktura \u2192 te funksioni \u2192 te konteksti \u2192 te prova historike.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\"><a>14. Krahasimi nd\u00ebrkomb\u00ebtar dhe problemi i num\u00ebruesit<\/a><\/h4>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Krahasimi me arkivat e ish-vendeve komuniste \u00ebsht\u00eb i dobish\u00ebm, por vet\u00ebm n\u00ebse b\u00ebhet me kujdes.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dokumentacioni i raportuar p\u00ebr Shqip\u00ebrin\u00eb \u00ebsht\u00eb duksh\u00ebm m\u00eb i ul\u00ebt, p\u00ebr banor, se n\u00eb disa arkiva t\u00eb vendeve ish-komuniste. Por kjo nuk provon automatikisht se Sigurimi shqiptar prodhoi m\u00eb pak dokumente ose ushtroi m\u00eb pak kontroll.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Diferenca mund t\u00eb ndikohet nga:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>madh\u00ebsia e institucioneve;<\/li>\n\n\n\n<li>m\u00ebnyra e organizimit arkivor;<\/li>\n\n\n\n<li>kategorit\u00eb e p\u00ebrfshira;<\/li>\n\n\n\n<li>dokumentacioni i policis\u00eb dhe kufirit;<\/li>\n\n\n\n<li>fondet ushtarake;<\/li>\n\n\n\n<li>burgjet dhe gjykatat;<\/li>\n\n\n\n<li>transferimet;<\/li>\n\n\n\n<li>asgj\u00ebsimet;<\/li>\n\n\n\n<li>kriteret e inventarizimit.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">P\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye, krahasimi me metra linear\u00eb p\u00ebr 100.000 banor\u00eb duhet konsideruar <strong>tregues orientues<\/strong>, jo matje absolute e intensitetit represiv.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">K\u00ebtu q\u00ebndron nj\u00eb nga p\u00ebrfundimet m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb punimit:<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table class=\"has-fixed-layout\"><tbody><tr><td><strong>Vendi\/arkivi<\/strong><\/td><td><strong>Dokumentacioni i raportuar<\/strong><\/td><td><strong>Popullsi orientuese rreth 1990<\/strong><\/td><td><strong>m\/100.000 banor\u00eb (orientuese)<\/strong><\/td><td><strong>Kufizim<\/strong><\/td><\/tr><tr><td>Shqip\u00ebri \u2013 komponenti SHISH<\/td><td>\u22481.000 m<\/td><td>\u22483,29 mln<\/td><td>\u224830,4<\/td><td>Jo i gjith\u00eb arkivi komb\u00ebtar; vet\u00ebm seri SHISH<\/td><\/tr><tr><td>Rumani \u2013 CNSAS<\/td><td>\u224827.000 m<\/td><td>\u224823,2 mln<\/td><td>\u2248116<\/td><td>Kategori komb\u00ebtare jo plot\u00ebsisht identike<\/td><\/tr><tr><td>\u00c7ekosllovaki \u2013 Security Services Archive<\/td><td>\u224820.000 m<\/td><td>\u224815,7 mln<\/td><td>\u2248127<\/td><td>Arkiv i ish-sh\u00ebrbimeve t\u00eb siguris\u00eb dhe strukturave p\u00ebrkat\u00ebse<\/td><\/tr><tr><td>RD Gjermane \u2013 Stasi<\/td><td>\u224861.000 m (material i raportuar pas r\u00ebnies s\u00eb regjimit)<\/td><td>\u224816,6 mln<\/td><td>\u2248367<\/td><td>Metrat linear\u00eb dhe universi institucional ndryshojn\u00eb nga Shqip\u00ebria<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>statistika e arkivit \u00ebsht\u00eb gjithmon\u00eb edhe statistik\u00eb e m\u00ebnyr\u00ebs se si arkivi \u00ebsht\u00eb identifikuar, ndar\u00eb, transferuar dhe inventarizuar.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\"><a>15. P\u00ebrfundime<\/a><\/h4>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nga analiza rezultojn\u00eb disa p\u00ebrfundime kryesore.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>S\u00eb pari<\/strong>, arkivi i ish-Sigurimit duhet kuptuar si pasqyr\u00eb dokumentare e evolucionit t\u00eb institucionit. Diferencimi strukturor prodhoi diferencim funksional dhe dokumentar.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>S\u00eb dyti<\/strong>, dokumentacioni nuk mund t\u00eb lexohet i shk\u00ebputur nga evidenca operative dhe aktet normative q\u00eb p\u00ebrcaktonin krijimin, regjistrimin dhe ruajtjen e tij.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>S\u00eb treti<\/strong>, fondi aktual i AIDSSH \u00ebsht\u00eb rezultat i nj\u00eb procesi t\u00eb gjat\u00eb fragmentimi dhe rikompozimi. Dokumentacioni historik nuk ka pasur gjithmon\u00eb kufij fizik\u00eb dhe funksional\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00eb me kufijt\u00eb institucional\u00eb t\u00eb sot\u00ebm.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>S\u00eb kat\u00ebrti<\/strong>, statistika prej 7.339.347 flet\u00ebsh duhet trajtuar si statistik\u00eb e serive t\u00eb evidentuara dhe jo si num\u00ebr absolut i gjith\u00eb dokumentacionit t\u00eb krijuar nga ish-Sigurimi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>S\u00eb pesti<\/strong>, mungesa e dokumentit nuk duhet barazuar automatikisht me asgj\u00ebsimin ose nd\u00ebrhyrjen e paautorizuar. K\u00ebrkimi duhet t\u00eb identifikoj\u00eb gjurm\u00ebn e dokumentit p\u00ebrmes regjistrave, kartelave, kopjeve, mikrofilmave dhe fondeve paralele.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>S\u00eb gjashti<\/strong>, asgj\u00ebsimi \u00ebsht\u00eb pjes\u00eb e historis\u00eb s\u00eb arkivit dhe duhet studiuar krahas dokumentacionit t\u00eb mbijetuar. Shifrat e raportuara p\u00ebr asgj\u00ebsimin k\u00ebrkojn\u00eb ende verifikim t\u00eb drejtp\u00ebrdrejt\u00eb arkivor.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>S\u00eb shtati<\/strong>, krahasimi nd\u00ebrkomb\u00ebtar duhet t\u00eb korrigjohet p\u00ebr dallimet n\u00eb p\u00ebrkufizimin e fondit dhe n\u00eb m\u00ebnyr\u00ebn e inventarizimit. Hipoteza e \u201cdeficitit t\u00eb mbulimit arkivor\u201d n\u00eb Shqip\u00ebri \u00ebsht\u00eb e argumentueshme si hipotez\u00eb k\u00ebrkimore, ve\u00e7an\u00ebrisht p\u00ebr shkak t\u00eb nd\u00ebrthurjes historike t\u00eb dokumentacionit t\u00eb Sigurimit me fondet e Ministris\u00eb s\u00eb Pun\u00ebve t\u00eb Brendshme.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>S\u00eb teti<\/strong>, Ligji nr. 45\/2015 e ka transformuar marr\u00ebdh\u00ebnien me k\u00ebt\u00eb trash\u00ebgimi dokumentare. Dokumenti nuk \u00ebsht\u00eb m\u00eb vet\u00ebm objekt i ruajtjes institucionale; ai \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb burim i kontrolluar p\u00ebr informimin, k\u00ebrkimin shkencor, transparenc\u00ebn dhe kujtes\u00ebn historike.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">N\u00eb p\u00ebrfundim, pyetja m\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme nuk \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm:<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>\u201cSa dokumente t\u00eb ish-Sigurimit kan\u00eb mbijetuar?\u201d<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Pyetja shkenc\u00ebrisht m\u00eb e plot\u00eb \u00ebsht\u00eb:<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>\u201cCilat dokumente u krijuan nga secila struktur\u00eb, si u evidentuan, ku u ruajt\u00ebn, cilat u transferuan, cilat u ndan\u00eb ose u asgj\u00ebsuan, cilat gjurm\u00eb kan\u00eb mbijetuar dhe n\u00eb \u00e7far\u00eb kushtesh mund t\u00eb aksesohen sot?\u201d<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Pik\u00ebrisht n\u00eb p\u00ebrgjigjen ndaj k\u00ebsaj pyetjeje q\u00ebndron vlera e arkivit t\u00eb ish-Sigurimit: jo vet\u00ebm si d\u00ebshmi e s\u00eb kaluar\u00ebs, por si nj\u00eb sistem dokumentar q\u00eb lejon rind\u00ebrtimin kritik t\u00eb m\u00ebnyr\u00ebs se si funksionoi vet\u00eb mekanizmi shtet\u00ebror i kontrollit dhe represionit.<\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\"><a>P\u00ebrfundim i p\u00ebrgjithsh\u00ebm<\/a><\/h4>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Arkivi i ish-Sigurimit t\u00eb Shtetit nuk duhet trajtuar si nj\u00eb fond statik. Ai \u00ebsht\u00eb rezultat i nj\u00eb cikli historik q\u00eb fillon me struktur\u00ebn dhe funksionin institucional, vazhdon me prodhimin dhe evidentimin e dokumentit, kalon p\u00ebrmes ruajtjes, asgj\u00ebsimit, fragmentimit dhe transferimit dhe p\u00ebrfundon sot me p\u00ebrpunimin, deklasifikimin, digjitalizimin dhe aksesin.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">N\u00eb k\u00ebt\u00eb kuptim, <strong>AIDSSH p\u00ebrfaq\u00ebson hallk\u00ebn e rikompozimit t\u00eb k\u00ebtij cikli<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Vlera e plot\u00eb e arkivit nuk matet vet\u00ebm me numrin e dosjeve ose t\u00eb flet\u00ebve. Ajo matet me aft\u00ebsin\u00eb p\u00ebr t\u00eb ruajtur lidhjen nd\u00ebrmjet dokumentit dhe kontekstit q\u00eb e prodhoi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Prandaj, e ardhmja e k\u00ebrkimit mbi k\u00ebt\u00eb dokumentacion duhet t\u00eb orientohet drejt nj\u00eb sistemi t\u00eb integruar ku t\u00eb mund t\u00eb lidhen:<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>struktura \u2013 funksioni \u2013 dokumenti \u2013 evidenca \u2013 fondi \u2013 transferimi \u2013 gjurma e munges\u00ebs \u2013 statusi juridik \u2013 aksesi.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Vet\u00ebm n\u00eb k\u00ebt\u00eb m\u00ebnyr\u00eb arkivi i ish-Sigurimit mund t\u00eb shnd\u00ebrrohet nga nj\u00eb koleksion dokumentesh t\u00eb mbijetuara n\u00eb nj\u00eb <strong>infrastruktur\u00eb t\u00eb plot\u00eb t\u00eb k\u00ebrkimit historik, transparenc\u00ebs dhe kujtes\u00ebs demokratike<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\"><a>Burime dhe literatur\u00eb baz\u00eb<\/a><\/h4>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\">\n<li>Autoriteti p\u00ebr Informimin mbi Dokumentet e Ish-Sigurimit t\u00eb Shtetit, <strong>Ligji nr. 45\/2015 \u201cP\u00ebr t\u00eb drejt\u00ebn e informimit p\u00ebr dokumentet e ish-Sigurimit t\u00eb Shtetit t\u00eb Republik\u00ebs Popullore Socialiste t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb\u201d<\/strong>, i ndryshuar.<\/li>\n\n\n\n<li>AIDSSH, <strong>VKM nr. 98, dat\u00eb 15.02.2017<\/strong>, mbi kalimin n\u00ebn administrimin e Autoritetit t\u00eb materialeve arkivore t\u00eb ish-Sigurimit.<\/li>\n\n\n\n<li>AIDSSH, <strong>Raporti Vjetor 2017<\/strong>.<\/li>\n\n\n\n<li>AIDSSH, <strong>Annual Report 2020<\/strong>.<\/li>\n\n\n\n<li>AIDSSH, <strong>Raporti Vjetor 2024<\/strong>.<\/li>\n\n\n\n<li>AIDSSH, <strong>Tipologjit\u00eb e dokumenteve t\u00eb ish-Sigurimit t\u00eb Shtetit<\/strong>, 2026.<\/li>\n\n\n\n<li>AIDSSH, materiale mbi <strong>Platformat e Pun\u00ebs Operative<\/strong> and <strong>Rregulloret e Evidenc\u00ebs Agjenturore Operative<\/strong>.<\/li>\n\n\n\n<li>AIDSSH, <strong>Udh\u00ebzuesi p\u00ebr aksesin dhe p\u00ebrdorimin e arkivit p\u00ebr institucione t\u00eb k\u00ebrkimit shkencor, gazetar\u00eb, media dhe studiues<\/strong>.<\/li>\n\n\n\n<li>Pasqyra statistikore e fondeve t\u00eb dor\u00ebzuara nga SHISH, Ministria e Brendshme dhe DPA, material pune i p\u00ebrdorur p\u00ebr k\u00ebt\u00eb studim.<\/li>\n\n\n\n<li>Bundesarchiv, materiale mbi rind\u00ebrtimin e dokumenteve t\u00eb asgj\u00ebsuara t\u00eb Stasit.<\/li>\n\n\n\n<li>Archiv bezpe\u010dnostn\u00edch slo\u017eek, Czech Security Services Archive.<\/li>\n\n\n\n<li>Institute of National Remembrance (IPN), Poloni.<\/li>\n\n\n\n<li>Burime dyt\u00ebsore mbi asgj\u00ebsimin e dokumentacionit t\u00eb ish-Sigurimit n\u00eb periudh\u00ebn 1989\u20131992, t\u00eb p\u00ebrdorura me statusin e tyre t\u00eb burimit dhe jo si statistik\u00eb zyrtare e konsoliduar.<\/li>\n<\/ol>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Evoluimi strukturor dhe dokumentar, fragmentimi dhe integriteti i dokumentacionit, administrimi nga AIDSSH dhe aksesi sipas Ligjit nr. 45\/2015 Periudha dokumentare: 29 n\u00ebntor 1944 \u2013 2 korrik 1991 Abstrakt Ky punim e trajton arkivin e ish-Sigurimit t\u00eb Shtetit jo thjesht si nj\u00eb t\u00ebr\u00ebsi dokumentesh t\u00eb mbijetuara, por si rezultat t\u00eb evolucionit strukturor, funksional dhe administrativ t\u00eb [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":15768,"comment_status":"closed","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[62],"tags":[],"class_list":["post-15844","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-fjalimet-altin-hoxha"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/aidssh.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15844","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/aidssh.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/aidssh.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/aidssh.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/aidssh.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=15844"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/aidssh.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15844\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":15851,"href":"https:\/\/aidssh.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15844\/revisions\/15851"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/aidssh.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/15768"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/aidssh.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=15844"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/aidssh.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=15844"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/aidssh.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=15844"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}