{"id":15853,"date":"2026-09-15T13:20:05","date_gmt":"2026-09-15T11:20:05","guid":{"rendered":"https:\/\/aidssh.al\/?p=15853"},"modified":"2026-09-16T13:32:29","modified_gmt":"2026-09-16T11:32:29","slug":"dokumentet-arkivore-dhe-kujtesa-e-kufirit-shqiperi-kosove-jugosllavi-nga-dokumentimi-i-pervojes-te-edukimi-i-brezave-te-rinj","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/aidssh.al\/en\/dokumentet-arkivore-dhe-kujtesa-e-kufirit-shqiperi-kosove-jugosllavi-nga-dokumentimi-i-pervojes-te-edukimi-i-brezave-te-rinj\/","title":{"rendered":"Dokumentet arkivore dhe kujtesa e kufirit Shqip\u00ebri – Kosov\u00eb\/Jugosllavi: nga dokumentimi i p\u00ebrvoj\u00ebs te edukimi i brezave t\u00eb rinj"},"content":{"rendered":"

Z. Selami Zalli<\/strong><\/p>\n\n\n\n

(Drejtor i Drejtoris\u00eb s\u00eb P\u00ebrgjithshme t\u00eb Trajtimit t\u00eb K\u00ebrkesave AIDSSH)<\/strong><\/p>\n\n\n\n

N\u00eb parantez\u00eb kam zgjedhur nj\u00eb postulat t\u00eb p\u00ebrshtatur, konkretisht<\/em>, \u201cTokat kthehen dhe mbeten VATAN jo vet\u00ebm kur vaditen me gjak, por edhe me dije, studime, me t\u00eb v\u00ebrteta, kurajo p\u00ebr t\u00eb k\u00ebrkuar ndjes\u00eb e dh\u00ebn\u00eb dashuri<\/em><\/strong>.\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Hapja e dosjeve t\u00eb ish-Sigurimit t\u00eb Shtetit nj\u00eb proces jo i leht\u00eb ama i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm sidomos p\u00ebr problematikat dhe \u00e7\u00ebshtjen e Kosov\u00ebs dhe anemban\u00eb kufirit \u201cshqiptaro \u2013 shqiptar\u201d.<\/em> Ky proces dhe kjo procedur\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb dhe as mund t\u00eb ishte hapje e plag\u00ebsh t\u00eb s\u00eb kaluar\u00ebs por nj\u00eb proces njohje e reflektimi mbi t\u00eb v\u00ebrteta mbi baza dokumentare<\/em><\/strong>, studimesh t\u00eb thelluara, analize objektive t\u00eb bazuar n\u00eb prova e burime alternative. Nuk ka ndodhur as mund t\u00eb ndodh\u00eb q\u00eb nj\u00eb komb t\u00eb ket\u00eb nd\u00ebrtuar narrativ\u00ebn e tij historike mbi heshtje, burime e dokumente t\u00eb nj\u00ebanshme, kujtime selektive apo mite<\/em><\/strong> t\u00eb krijuara nga tejngopja dhe n\u00eb funksion t\u00eb mbajtjes s\u00eb pushtetit, por mbi dokumente t\u00eb verifikueshme e t\u00eb gatshme e t\u00eb mundshme p\u00ebr tu ballafaquara<\/em><\/strong>. Arkivat mund t\u00eb na tregojn\u00eb \u00e7far\u00eb \u00ebsht\u00eb ditur, \u00e7far\u00eb \u00ebsht\u00eb raportuar, \u00e7far\u00eb \u00ebsht\u00eb fshehur dhe si \u00ebsht\u00eb trajtuar \u00e7\u00ebshtja e Kosov\u00ebs nga aparati shtet\u00ebror shqiptar. Prandaj, hapja e tyre \u00ebsht\u00eb jo vet\u00ebm detyrim ligjor por edhe komb\u00ebtar e moral.<\/em><\/strong> Nisur nga kushtet tona p\u00ebrb\u00ebn domosdoshm\u00ebri shkencore p\u00ebr t\u00eb kaluar nga kujtesa tek historia, nga rr\u00ebfimi te prova dhe nga dyshimi te faktet<\/em><\/strong>. Kjo duke b\u00ebr\u00eb kujdes e qen\u00eb skeptik n\u00eb m\u00ebnyr\u00ebn e trajtimit dhe p\u00ebrdorimit t\u00eb k\u00ebtij dokumentacioni arkivor, q\u00eb ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb me nj\u00eb nga strukturat m\u00eb fam\u00ebkeqe, mjetin kryesor represiv n\u00eb mbajtjen e pushtetit nga nj\u00eb forc\u00eb politike e krijuar dhe aleate e hapur dhe e fsheht\u00eb e regjimit q\u00eb vepronte n\u00eb Kosov\u00eb e ish Jugosllavin\u00eb e koh\u00ebs. Arkiv\u00eb kjo, e krijuar, p\u00ebrdorur e mbajtur fshehur,<\/em><\/strong> q\u00eb me gjasa do t\u00eb ruaj\u00eb gjat\u00eb k\u00ebt\u00eb status quo<\/em><\/strong>, pa harruar e seleksionuar deri n\u00eb shkat\u00ebrrime masive<\/em><\/strong> periodikisht, n\u00eb p\u00ebrpjekje p\u00ebr glorifikim<\/em><\/strong> e mbulim t\u00eb akteve kriminale deri t\u00eb tradhtis\u00eb komb\u00ebtare.<\/p>\n\n\n\n

Model apo precedenti m\u00eb i mir\u00eb<\/em><\/strong>, i mbrojtjes dhe hapjes s\u00eb dosjeve, pa dyshim me ndikim pozitiv n\u00eb zgjidhjen e \u00e7\u00ebshtjeve nacionale t\u00eb mbetura pezull mbetet Gjermania<\/em><\/strong>, si komb e shtet i ndar\u00eb n\u00eb mbrojtje t\u00ebshoq\u00ebris n\u00eb Per\u00ebndim dhe sh\u00ebrimin e asaj n\u00eb Lindjen komuniste. N\u00eb krahasimin midis Shqip\u00ebris\u00eb e Gjermanis\u00eb, ekzistojn\u00eb dallime<\/em><\/strong> t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme n\u00eb m\u00ebnyr\u00ebn, koh\u00ebn<\/em><\/strong> and kuadrin institucional si u trajtuan dokumentet e ish-policive sekrete<\/em><\/strong>:<\/p>\n\n\n\n

Krahasimi mund t\u00eb p\u00ebrmblidhet n\u00eb disa dallime themelore:<\/strong> Gjermania \u2013 Stasi\/ Shqip\u00ebria \u2013 ish-Sigurimi i Shtetit (OSSH). …<\/p>\n\n\n\n

Mbi k\u00ebt\u00eb dallim mund t\u00eb kuptohen m\u00eb mir\u00eb edhe disa prej pikave kryesore t\u00eb krahasimit, hapja e dosjeve<\/em><\/strong> t\u00eb Stasit nuk u trajtua vet\u00ebm<\/em><\/strong> si nj\u00eb proces njohjeje me dokumentet p\u00ebr t\u00eb kuptuar \u201ckush spiunoi k\u00eb\u201d,<\/em><\/strong> por<\/em> u shnd\u00ebrruan n\u00eb nj\u00eb instrument (proces) p\u00ebr t\u00eb kuptuar se si ishte organizuar dhe funksiononte ky aparat represiv<\/em><\/strong> n\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb diktatur\u00ebs. Arritja m\u00eb me vler\u00eb ishte kalimi nga dosja (dokumentet) si prov\u00eb individuale te dokumentet si burim p\u00ebr t\u00eb kuptuar sistemin, strukturat e tij, mekanizmat e kontrollit dhe m\u00ebnyr\u00ebn se si represioni funksiononte n\u00eb t\u00eb gjitha nivelet e pushtetit. Kjo u b\u00eb e mundur<\/em><\/strong> edhe p\u00ebr shkak t\u00eb ep\u00ebrsis\u00eb, mund\u00ebsis\u00eb dhe vullnetit t\u00eb qart\u00eb politik e institucional q\u00eb arkivi t\u00eb ruhej dhe t\u00eb vihej i t\u00ebri n\u00eb dispozicion, dhe jo t\u00eb trajtohej n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb cop\u00ebzuar, si\u00e7 ndodhi tek ne<\/em><\/strong>. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye, pa nj\u00eb qasje t\u00eb plot\u00eb ndaj dokumentacionit, \u00ebsht\u00eb e v\u00ebshtir\u00eb t\u00eb kuptohet dhe t\u00eb rind\u00ebrtohet m\u00ebnyra se si funksiononte sistemi represiv shqiptar.<\/p>\n\n\n\n

Nj\u00eb gjetje intriguese mbetet fakti se, gjerman\u00ebt shum\u00eb shpejt kuptuan, rrezikun e ndikimit t\u00eb ish-punonj\u00ebsve t\u00eb STAS-it n\u00eb k\u00ebt\u00eb proces<\/em><\/strong>. Ata jo vet\u00ebm nuk u lejuan t\u00eb nd\u00ebrhynin n\u00eb administrimin dhe trajtimin e k\u00ebtij dokumentacioni, por u mbajt\u00ebn larg procesit t\u00eb p\u00ebrballjes me t\u00eb kaluar\u00ebn.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Hapja e dosjeve ka nj\u00eb ndikim t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm n\u00eb m\u00ebnyr\u00ebn e leximit, analizimit dhe rishkrimit t\u00eb historis\u00eb, duke i kthyer ato n\u00eb nj\u00eb burim t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm p\u00ebr historian\u00ebt dhe studiuesit. Dokumentet mund\u00ebsuan p\u00ebrballjen dhe krahasimin e versionit zyrtar t\u00eb historis\u00eb, me at\u00eb q\u00eb vet\u00eb aparati shtet\u00ebror kishte shkruar. N\u00eb k\u00ebt\u00eb m\u00ebnyr\u00eb, historia nuk mb\u00ebshtet m\u00eb vet\u00ebm n\u00eb kujtime, deklarata politike apo dokumente publike<\/em><\/strong>, por edhe n\u00eb \u201cd\u00ebshmit\u00eb\u201d<\/em> e prodhuara nga vet\u00eb aparati represiv (kjo po ndodh aktualisht n\u00eb Kosov\u00eb nga TV),<\/em> duke krijuar mund\u00ebsi p\u00ebr nj\u00eb lexim m\u00eb kritik, m\u00eb t\u00eb plot\u00eb dhe m\u00eb t\u00eb verifikuesh\u00ebm t\u00eb s\u00eb kaluar\u00ebs.<\/p>\n\n\n\n

Ashtu si edhe n\u00eb vendet e tjera, edhe tek ne u tregua kujdes<\/em><\/strong> q\u00eb, me hyrjen n\u00eb fuqi t\u00eb ligjit nr. 45\/2015, t\u00eb mos krijoheshin apo hapeshin konflikte<\/em><\/strong> t\u00eb reja, por, mbi parimin universal t\u00eb rolit dhe vler\u00ebs s\u00eb v\u00ebrtet\u00ebs, plag\u00ebt t\u00eb mbylleshin p\u00ebrmes saj, pasi e v\u00ebrteta sh\u00ebron<\/em><\/strong>. P\u00ebrkundrazi, shtremb\u00ebrimi, pengimi, keqp\u00ebrdorimi, abuzimi apo manipulimi i s\u00eb v\u00ebrtet\u00ebs trazon shoq\u00ebrin\u00eb dhe krijon premisa p\u00ebr rreziqe t\u00eb reja<\/em><\/strong>. Hapja e dosjeve, dokumentimi i fakteve dhe njohja e viktimave jan\u00eb pjes\u00eb e nj\u00eb procesi q\u00eb shkon p\u00ebrtej njohjes s\u00eb thjesht\u00eb, shuarjes s\u00eb kureshtjes<\/em><\/strong> apo rr\u00ebmimit n\u00eb jet\u00ebt e t\u00eb tjer\u00ebve<\/em><\/strong>. Ato, n\u00ebse trajtohen si pjes\u00eb e nj\u00eb procesi shkencor dhe shoq\u00ebror, marrin kuptim n\u00eb funksion parimit themelor q\u00eb, pa t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn nuk ka drejt\u00ebsi historike, pa drejt\u00ebsi historike, pajtimi nuk mund t\u00eb jet\u00eb real dhe i q\u00ebndruesh\u00ebm, por mbetet vet\u00ebm retorik\u00eb<\/em><\/strong>. Prandaj, pjes\u00ebmarrja n\u00eb procesin e s\u00eb v\u00ebrtet\u00ebs<\/em><\/strong> nuk \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm detyrim ndaj s\u00eb shkuar\u00ebs, por edhe p\u00ebrgjegj\u00ebsi ndaj s\u00eb ardhmes. Mospjes\u00ebmarrja,<\/em><\/strong> kur b\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr zbardhjen e dokumenteve dhe fakteve historike, aq m\u00eb tep\u00ebr kur n\u00eb to b\u00ebhet fjal\u00eb dhe gjenden krime, nuk mund t\u00eb shitet si neutralitet.<\/em><\/strong> E keqja nuk vdes me r\u00ebnien e nj\u00eb regjimi<\/em><\/strong>, ndryshimin e status quo-n\u00eb<\/em><\/strong> apo t\u00eb rrethanave subjektive. Ajo mbijeton kur heshtja trash\u00ebgohet, kur arkivat mbyllen, kur e v\u00ebrteta shtyhet<\/em><\/strong> dhe kur status quo-ja<\/em><\/strong> mbrohet n\u00eb em\u00ebr t\u00eb \u201cpajtimit\u201d. Prandaj, pengesat e sotme nuk jan\u00eb thjesht vonesa administrative. N\u00ebse e v\u00ebrteta pengohet me vet\u00ebdije, at\u00ebher\u00eb vet\u00eb pengesa b\u00ebhet pjes\u00eb e problemit q\u00eb ligji synon t\u00eb zgjidh\u00eb<\/em><\/strong>. Hapja e dosjeve nuk \u00ebsht\u00eb t\u00eb hap\u00ebsh luft\u00eb me t\u00eb kaluar\u00ebn, por t\u00eb mbyll\u00ebsh llogarin\u00eb me t\u00eb<\/em><\/strong>, p\u00ebr faktin se e v\u00ebrteta nuk negociohet dhe pa t\u00eb nuk ka sh\u00ebrim<\/em><\/strong>,<\/em> ajo \u00e7lirohet kur dokumenti hapet, verifikohet dhe e v\u00ebrteta nuk ka m\u00eb nevoj\u00eb p\u00ebr leje<\/em><\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

Nj\u00eb nga problematikat m\u00eb delikate mbetet raporti me t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn, dhe p\u00ebrpjekjet p\u00ebr ta relativizuar<\/em><\/strong>, zbehur<\/em><\/strong> apo nxjerr\u00eb jasht\u00eb v\u00ebmendjes<\/em><\/strong>. Kjo ndodh ve\u00e7an\u00ebrisht kur dokumenti ndri\u00e7on nj\u00eb t\u00eb shkuar t\u00eb pak\u00ebndshme dhe sfidon narrativat q\u00eb synojn\u00eb t\u00eb glorifikojn\u00eb individ\u00eb, struktura apo periudha t\u00eb caktuara. N\u00eb k\u00ebto rrethana, dokumenti kthehet n\u00eb objekt p\u00ebr t\u2019u heshtur, mbajtja e tij n\u00eb gj\u00ebndje t\u00eb shenj\u00ebzuar (klasifikuar), kufizuar, deformuar apo, n\u00eb rastin m\u00eb ekstrem, fshehur<\/em><\/strong>. Viktim\u00ebs i k\u00ebrkohet t\u00eb hesht\u00eb, kujtes\u00ebs t\u00eb harroj\u00eb, nd\u00ebrsa p\u00ebrgjegj\u00ebsit rrethohen me lavdi. Kur dokumenti mungon<\/em><\/strong>, boshll\u00ebku q\u00eb krijohet nuk \u00ebsht\u00eb thjesht munges\u00eb informacioni, ai b\u00ebhet terren p\u00ebr interpretime t\u00eb pakufizuara, relativizime, kakofoni narrativesh<\/em><\/strong> \u2026.<\/em> Kjo ndikon jo vet\u00ebm n\u00eb at\u00eb q\u00eb dim\u00eb p\u00ebr t\u00eb shkuar\u00ebn, por edhe n\u00eb m\u00ebnyr\u00ebn se si brezat e ardhsh\u00ebm do ta kuptojn\u00eb dhe do ta gjykojn\u00eb at\u00eb<\/em><\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

K\u00ebtu q\u00ebndron edhe r\u00ebnd\u00ebsia themelore e arkivave<\/em><\/strong>. Ato nuk jan\u00eb thjesht hap\u00ebsira ku ruhen dokumente, por institucione q\u00eb duhet t\u00eb garantojn\u00eb vazhdim\u00ebsin\u00eb, autenticitetin dhe aksesin<\/em><\/strong> ndaj d\u00ebshmive t\u00eb s\u00eb shkuar\u00ebs. Nj\u00eb arkiv i besuesh\u00ebm \u2026 i sh\u00ebrben faktit.<\/p>\n\n\n\n

\u201cArkivi nuk glorifikon – d\u00ebshmon\u201d<\/em><\/strong>. \u201cDokumenti nuk hakmerret \u2013 rr\u00ebfen, verifikon e konfirmon\u201d<\/em><\/strong>. N\u00ebp\u00ebrmjet tij, e shkuara mund t\u00eb shqyrtohet mbi baz\u00ebn e fakteve \u2026. Nj\u00eb shoq\u00ebri q\u00eb nuk ka akses te dokumenti e ka t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb t\u00eb nd\u00ebrtoj\u00eb nj\u00eb marr\u00ebdh\u00ebnie t\u00eb sh\u00ebndetshme me historin\u00eb<\/em><\/strong> e saj. Kur faktet b\u00ebhen t\u00eb paarritshme, kujtesa rrezikon t\u00eb nd\u00ebrtohet jo mbi at\u00eb q\u00eb ka ndodhur, por mbi at\u00eb q\u00eb \u00ebsht\u00eb lejuar t\u00eb tregohet<\/em><\/strong>. E v\u00ebrteta \u2026 nuk k\u00ebrkon mbrojtje nga dokumenti, k\u00ebrkon q\u00eb dokumenti t\u00eb mos i n\u00ebnshtrohet frik\u00ebs, interesit apo harres\u00ebs. Kur dokumenti \u00ebsht\u00eb i lir\u00eb t\u00eb d\u00ebshmoj\u00eb, e v\u00ebrteta nuk ka nevoj\u00eb p\u00ebr z\u00ebdh\u00ebn\u00ebs<\/em><\/strong>. Ajo flet vet\u00eb. Nj\u00eb shoq\u00ebri q\u00eb ka guximin t\u00eb hap\u00eb arkivat, t\u00eb p\u00ebrballet me dokumentet dhe t\u00eb d\u00ebgjoj\u00eb pa frik\u00eb at\u00eb q\u00eb ato d\u00ebshmojn\u00eb, \u00ebsht\u00eb nj\u00eb shoq\u00ebri q\u00eb ka guximin t\u00eb p\u00ebrballet me hijet e s\u00eb shkuar\u00ebs.<\/p>\n\n\n\n

\u201cArkivi nuk shkruan historin\u00eb – e d\u00ebshmon\u201d<\/em><\/strong>. \u201cDokumenti nuk e gjykon t\u00eb shkuar\u00ebn – e verifikon\u201d<\/em><\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

\u201cE v\u00ebrteta e fshehur mund t\u00eb vonohet, por nuk mund t\u00eb zhb\u00ebhet. Dokumenti mund t\u00eb mbyllet n\u00eb nj\u00eb dosje, mund t\u00eb hesht\u00eb p\u00ebr nj\u00eb koh\u00eb t\u00eb gjat\u00eb, por nuk mund t\u00eb varroset p\u00ebrgjithmon\u00eb e v\u00ebrteta q\u00eb ai mbart. Arkivi mund t\u00eb ruaj\u00eb heshtjen, por historia k\u00ebrkon t\u00eb flas\u00eb. Dhe sa m\u00eb gjat\u00eb t\u00eb mbahet e mbyllur e v\u00ebrteta, aq m\u00eb e madhe b\u00ebhet p\u00ebrgjegj\u00ebsia p\u00ebr ta nxjerr\u00eb at\u00eb n\u00eb drit\u00eb\u201d.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

E gjith\u00eb kjo hyrje, mbi hapjen e dosjeve t\u00eb ish-Sigurimit t\u00eb Shtetit, n\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb nj\u00eb sesioni shkencor p\u00ebr \u201c\u00e7\u00ebshtjen e kufijve dhe t\u00eb Kosov\u00ebs\u201d, nuk \u00ebsht\u00eb hapje e plag\u00ebve t\u00eb s\u00eb kaluar\u00ebs, \u00ebsht\u00eb nxjerrje n\u00eb drit\u00eb e dokumenteve, ballafaqim me faktet dhe njohje me t\u00eb v\u00ebrtetat, deri te krimet q\u00eb, n\u00eb p\u00ebrpjekjet e vazhdueshme p\u00ebr t\u2019i mbuluar, relativizuar apo glorifikuar<\/strong><\/em>, jo vet\u00ebm \u00e7orientojn\u00eb dhe deformojn\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn, por vazhdojn\u00eb t\u00eb prodhojn\u00eb pasoja dhe t\u00eb shkaktojn\u00eb d\u00ebm … Nj\u00eb komb nuk e nd\u00ebrton historin\u00eb mbi heshtje, kujtime selektive apo mite, por mbi dokumente t\u00eb verifikueshme<\/em><\/strong>. Arkivat mund t\u00eb na tregojn\u00eb \u00e7far\u00eb \u00ebsht\u00eb ditur, \u00e7far\u00eb \u00ebsht\u00eb raportuar, \u00e7far\u00eb \u00ebsht\u00eb fshehur dhe si \u00ebsht\u00eb trajtuar \u00e7\u00ebshtja e Kosov\u00ebs nga aparati shtet\u00ebror shqiptar. Prandaj, hapja e tyre \u00ebsht\u00eb jo vet\u00ebm detyrim moral, por edhe domosdoshm\u00ebri shkencore<\/em><\/strong> p\u00ebr t\u00eb kaluar nga kujtesa te historia, nga rr\u00ebfimi te prova dhe nga dyshimi te faktet<\/em><\/strong>, ky konceptim i ngulitur nga E. Orhani, \u201cide permanente dhe autentike e tij\u201d, n\u00eb vler\u00ebsimin tim, me vler\u00eb p\u00ebrkufizimi n\u00eb studime t\u00eb k\u00ebsaj fushe e punime t\u00eb k\u00ebsaj natyre.<\/p>\n\n\n\n

N\u00eb k\u00ebt\u00eb kontest nuk kemi si t\u2019i shmangemi dhe ta l\u00ebm\u00eb pa trajtuar nj\u00ebrin prej elementeve rreth dhe n\u00eb kurriz t\u00eb t\u00eb cilit n\u00eb dukje, v\u00ebrtiteshin t\u00eb gjitha k\u00ebto problematika, tek \u201cfajtori\u201d i pad\u00ebnuesh\u00ebm dhe pa faj – \u201cKufiri si nocion gjeografik, juridik, politik dhe moral\u201d.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Nga shqyrtimi i veprimtaris\u00eb s\u00eb Sigurimit t\u00eb Shtetit gjat\u00eb periudh\u00ebs s\u00eb regjimit komunist, kufiri me Kosov\u00ebn paraqitet si nj\u00eb hap\u00ebsir\u00eb me r\u00ebnd\u00ebsi t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb politike, operative dhe t\u00eb siguris\u00eb<\/em><\/strong>. Kontrolli nuk lidhej vet\u00ebm me ruajtjen fizike t\u00eb kufirit, por edhe me parandalimin dhe evidentimin e kontakteve t\u00eb popullsis\u00eb \u2026 me t\u00eb af\u00ebrmit dhe komunitetet shqiptare p\u00ebrtej kufirit, si dhe me \u00e7do informacion q\u00eb autoritetet e konsideronin me karakter politik. N\u00eb k\u00ebt\u00eb kuad\u00ebr dhe kontekst jan\u00eb thurur shum\u00eb intriga dhe jan\u00eb kryer krime, \u00e7ka mbetet detyr\u00eb dhe detyrim i studiuesve p\u00ebr t\u2019i trajtuar, analizuar dhe ndri\u00e7uar<\/em><\/strong> mbi baz\u00ebn e dokumenteve dhe fakteve.<\/p>\n\n\n\n

P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, mbik\u00ebqyrja, survejimi, dokumentimi dhe veprimet operacionale t\u00eb OSSH-s\u00eb pretendohet se shtriheshin p\u00ebrtej vij\u00ebs fizike t\u00eb kufirit<\/em><\/strong>. N\u00eb zonat kufitare ndiqeshin jo vet\u00ebm tentativat p\u00ebr kalim t\u00eb paligjsh\u00ebm<\/em><\/strong>, por edhe l\u00ebvizjet, marr\u00ebdh\u00ebniet familjare, kontaktet dhe komunikimet<\/em><\/strong> e personave q\u00eb mund t\u00eb kishin lidhje me Kosov\u00ebn. Lidhjet familjare me Kosov\u00ebn merrnin r\u00ebnd\u00ebsi operative. Familjet q\u00eb kishin t\u00eb af\u00ebrm n\u00eb Kosov\u00eb<\/em><\/strong> mund t\u00eb p\u00ebrfshiheshin n\u00eb dokumentacionin dhe v\u00ebzhgimin e organeve t\u00eb sigurimit, sidomos kur k\u00ebto lidhje shoq\u00ebroheshin me kontakte t\u00eb paautorizuara ose me dyshime politike. Kontrolli i kufirit lidhej edhe me parandalimin e arratisjev, p\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye, banor\u00ebt e zonave kufitare dhe personat q\u00eb dyshoheshin mund t\u2019i n\u00ebnshtroheshin masave t\u00eb ndryshme t\u00eb kontrollit.<\/p>\n\n\n\n

Nga njohja dhe studimi i k\u00ebtij dokumentacioni duhet qen\u00eb sy\u00e7el\u00eb dhe me mendje t\u00eb hapur<\/em><\/strong>, pa ndikime dhe reminishenca, p\u00ebr t\u00eb par\u00eb raportet me Kosov\u00ebn n\u00eb kontekstin e marr\u00ebdh\u00ebnieve Shqip\u00ebri – Jugosllavi<\/em><\/strong>. P\u00ebr periudha t\u00eb ndryshme, intensiteti<\/em><\/strong> dhe m\u00ebnyra e kontrollit ndryshuan, n\u00eb var\u00ebsi t\u00eb situat\u00ebs politike dhe t\u00eb marr\u00ebdh\u00ebnieve nd\u00ebrmjet dy shteteve<\/em><\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

Ky dokumentacion b\u00ebri t\u00eb mundur njohjen e mekanizmave t\u00eb represionit dhe krijoi hap\u00ebsir\u00ebn q\u00eb studiuesit t\u00eb kalonin nga historia e individit te historia e institucioneve.<\/em><\/strong> P\u00ebrtej p\u00ebrcaktimit, se kush ishte bashk\u00ebpun\u00ebtor, dokumentacioni mund\u00ebson t\u00eb kuptohet: si rekrutohej bashk\u00ebpun\u00ebtori?<\/em><\/strong> detyrat q\u00eb kryente? \u00c7far\u00eb informacioni i k\u00ebrkohej? Si p\u00ebrdorej dhe ruhej ky informacion? Kush e analizonte dhe merrte vendimin? \u00e7far\u00eb pasojash prodhonte ai informacion \u2026?<\/p>\n\n\n\n

Jo pa ndikim dhe pa rol ky proces n\u00eb kujtes\u00ebn kolektive<\/em><\/strong>. Hapja e dosjeve ka sjell\u00eb n\u00eb hap\u00ebsir\u00ebn publike histori q\u00eb m\u00eb par\u00eb mund t\u00eb kishin mbetur t\u00eb mbyllura brenda familjeve ose t\u00eb humbura n\u00ebp\u00ebr k\u00ebto magazina<\/em><\/strong> t\u00eb padep\u00ebrtueshme me emrin arkiva.<\/p>\n\n\n\n

N\u00eb k\u00ebt\u00eb kuptim, vlera e dosjeve shqiptare do jet\u00eb kur ato ato t\u00eb mund t\u00eb na tregojn\u00eb m\u00ebnyr\u00ebn se si funksiononte sistemi, duke u dh\u00ebn\u00eb p\u00ebrgjigje \u00e7\u00ebshtjeve madhore, p\u00ebrtej pyetjes \u201ckush ishte spiun?\u201d<\/em><\/strong>, drejt pyetjes themelore, \u201csi funksiononte sistemi?\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

… N\u00ebse dosjet analizohen n\u00eb t\u00ebr\u00ebsin\u00eb e tyre, ato mund t\u00eb ndihmojn\u00eb n\u00eb rind\u00ebrtimin mekanizmat e shtypjes<\/em><\/strong>, por aty gj\u00ebnden e duhen k\u00ebrkuar dhe evidentohen edhe format e q\u00ebndres\u00ebs, solidaritetit dhe mbijetes\u00ebs njer\u00ebzore<\/em><\/strong> q\u00eb u shfaq\u00ebn p\u00ebrball\u00eb tyre. K\u00ebto d\u00ebshmi t\u00eb q\u00ebndres\u00ebs dhe solidaritetit p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb vler\u00eb t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb, d\u00ebshmojn\u00eb jo vet\u00ebm forc\u00ebn e individit dhe t\u00eb komunitetit p\u00ebr t\u2019i b\u00ebr\u00eb ball\u00eb represionit, por edhe vlerat njer\u00ebzore q\u00eb nderojn\u00eb nj\u00eb shoq\u00ebri dhe nj\u00eb popullat\u00eb<\/em><\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

Hapja e arkivit nuk do t\u00eb thot\u00eb automatikisht rishkrim i historis\u00eb<\/em><\/strong>. Arkivi dhe k\u00ebrkimi arkivor krijojn\u00eb mund\u00ebsin\u00eb p\u00ebr thellimin deri edhe rishikimin e saj<\/em><\/strong>. Historia rishkruhet p\u00ebrmes kritik\u00ebs s\u00eb burimeve, krahasimit t\u00eb dokumenteve, d\u00ebshmive t\u00eb viktimave, burimeve institucionale dhe vendosjes s\u00eb tyre n\u00eb kontekstin historik. Nj\u00eb dosje e Sigurimit nuk duhet marr\u00eb automatikisht si \u201ce v\u00ebrteta absolute\u201d<\/em><\/strong>, p\u00ebrkundrazi, dokumentet duhen lexuar, analizuar dhe ballafaquar n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb kritike. Ato jan\u00eb prodhuar nga nj\u00eb aparat represiv<\/em><\/strong>, jan\u00eb mbajtur, p\u00ebrdorur dhe seleksionuar<\/em><\/strong> n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb fsheht\u00eb dhe sipas q\u00ebllimeve t\u00eb caktuara<\/em><\/strong>, ndaj mund t\u00eb p\u00ebrmbajn\u00eb gabime, interpretime<\/em><\/strong>, informacione t\u00eb pasakta ose t\u00eb dh\u00ebna t\u00eb manipuluara<\/em><\/strong> q\u00ebllimisht.<\/p>\n\n\n\n

Prandaj, detyra e historianit nuk \u00ebsht\u00eb thjesht t\u00eb hap\u00eb dosjen, por ta lexoj\u00eb at\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb kritike. Paralelizmi n\u00eb njohje e shqyrtim i k\u00ebtij dokumentacioni n\u00eb lidhjet e korelacionin Shqip\u00ebri – Kosov\u00eb e m\u00eb gj\u00ebr\u00eb n\u00eb troje, tregon se r\u00ebnd\u00ebsia e hapjes s\u00eb dosjeve nuk matet vet\u00ebm me numrin e dokumenteve t\u00eb b\u00ebra t\u00eb aksesueshme apo me numrin e emrave q\u00eb dalin prej tyre. Matet me at\u00eb se sa e aft\u00eb b\u00ebhet nj\u00eb shoq\u00ebri p\u00ebr ta kuptuar m\u00eb mir\u00eb sistemin q\u00eb ka kaluar. N\u00eb k\u00ebt\u00eb kuptim, \u201chapja e dosjeve nuk \u00ebsht\u00eb fundi i historis\u00eb, \u00ebsht\u00eb fillimi i nj\u00eb historie m\u00eb t\u00eb dokumentuar\u201d.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Burimet historike<\/strong> p\u00ebr shkrim dhe rishkrim t\u00eb historis\u00eb jan\u00eb t\u00eb ndryshme, por dosjet e Sigurimit t\u00eb Shtetit, t\u00eb ballafaquara me burimet alternative, p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb dhe mbeten nj\u00eb burim i dor\u00ebs s\u00eb par\u00eb<\/em><\/strong>. K\u00ebto, t\u00eb krahasuara me burimet e tjera<\/em><\/strong> kjo e ilustruar me rastet e dokumenteve dhe shkrimeve t\u00eb sjella nga Nuredin Ahmeti, Bejtullah Destani, Veton Surroi, studiuesit nga Tetova Sk\u00ebnder Asani tek \u201cIlegalja\u201d, Qerim Lita, emisionet televizive t\u00eb gazetarit Panduri etj., marrin nj\u00eb r\u00ebnd\u00ebsi t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb. Roli i njohjes me dosjet dhe premisat, ndikimi i tyre n\u00eb rishkrimin e historis\u00eb, si dhe mund\u00ebsit\u00eb, mb\u00ebshtetja, promovimi, ndikimi dhe pushteti q\u00eb kan\u00eb shkruesit e librave t\u00eb historis\u00eb, jan\u00eb \u00e7\u00ebshtje q\u00eb meritojn\u00eb v\u00ebmendje t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb. N\u00ebse kjo nuk do t\u00eb ndodhte, n\u00eb m\u00ebnyr\u00ebn se si \u00ebsht\u00eb shkruar historia<\/em><\/strong> dhe n\u00eb raport me mund\u00ebsit\u00eb, mb\u00ebshtetjen, promovimin dhe ndikimin q\u00eb kan\u00eb autor\u00ebt e saj (Xhufi etj<\/em>), Kampi i Tepelen\u00ebs<\/em><\/strong> (gulagu – minimalisht) do t\u2019u servirej brezave q\u00eb vijn\u00eb si \u201ckamp pushimi\u201d<\/em>, edhe pse aty ka pasur vdekje masive, t\u00eb shkaktuara nga kushtet e krijuara, jo dhoma gazi, por kapanone antihumane, pa higjen\u00eb, t\u00eb ftohta, munges\u00eb ushqimi, kalorish dhe mjekimi. N\u00eb v\u00ebshtrimin tim, kjo ishte nj\u00eb vdekje e simuluar p\u00ebrmes krijimit t\u00eb kushteve q\u00eb \u00e7onin n\u00eb vdekje, \u00e7ka mund t\u00eb konsiderohet edhe m\u00eb e r\u00ebnd\u00eb e m\u00eb e dhimbshme se vrasjet e kryera me mjete t\u00eb posa\u00e7me, si pushka, litari, gazi etj, p\u00ebr nga menj\u00ebhershm\u00ebria. T\u00eb tilla metoda kan\u00eb p\u00ebrdorur edhe jugosllav\u00ebt n\u00eb kampet e pun\u00ebs n\u00eb Istria, ato emigratore n\u00eb Gerovo etj. Ngjashm\u00ebrit\u00eb dhe koincidencat e shpeshta mes k\u00ebtyre p\u00ebrvojave meritojn\u00eb v\u00ebmendje, shpjegim dhe nj\u00eb arsyetim t\u00eb argumentuar<\/em><\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

N\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb pun\u00ebs s\u00eb p\u00ebrditshme p\u00ebr studimin dhe vler\u00ebsimin e dokumentacionit q\u00eb lidhet me ish-Jugosllavin\u00eb, me fokus kryesor dokumentacionin q\u00eb u p\u00ebrket trevave t\u00eb banuara nga shqiptar\u00ebt, si Kosova, Maqedonia, Mali i Zi etj., konstatohet r\u00ebnd\u00ebsia e ve\u00e7ant\u00eb q\u00eb paraqet njohja, identifikimi dhe studimi i k\u00ebtij dokumentacioni<\/em><\/strong>. Kjo \u2026 p\u00ebr t\u00eb krijuar nj\u00eb ide sa m\u00eb t\u00eb sakt\u00eb mbi at\u00eb se \u00e7far\u00eb dokumentacioni disponojm\u00eb<\/em><\/strong>, \u00e7far\u00eb p\u00ebrmban ai<\/em><\/strong>, cilat jan\u00eb strukturat q\u00eb e kan\u00eb prodhuar dhe administruar<\/em><\/strong>, si dhe n\u00eb \u00e7far\u00eb mase ky dokumentacion mund t\u2019u sh\u00ebrbej\u00eb publikut dhe studiuesve<\/em><\/strong>. Vet\u00ebm p\u00ebrmes nj\u00eb njohjeje t\u00eb plot\u00eb t\u00eb dokumentacionit, t\u00eb shoq\u00ebruar me analiz\u00eb, klasifikim dhe ballafaqim me burime t\u00eb tjera, mund t\u00eb arrihet n\u00eb konkluzione dhe p\u00ebrfundime sa m\u00eb t\u00eb sakta<\/em><\/strong>. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye, kemi vler\u00ebsuar se studimi duhej t\u00eb fillonte nga njohja dhe interpretimi i akteve baz\u00eb mbi t\u00eb cilat ka vepruar OSSH-ja<\/em><\/strong>, ve\u00e7an\u00ebrisht Platformat dhe Rregulloret e Sigurimit<\/em><\/strong>, si dhe ato t\u00eb Zbulimit<\/em><\/strong>. …<\/p>\n\n\n\n

Nga proceset e deritanishme t\u00eb informimit dhe n\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb p\u00ebrpunimit t\u00eb dokumentacionit, kemi hasur n\u00eb terma dhe struktura t\u00eb ndryshme<\/em><\/strong>, nd\u00ebr t\u00eb cilat edhe SRV-ja (Sektori i R\u00ebnd\u00ebsis\u00eb s\u00eb Ve\u00e7ant\u00eb). Evidentimi dhe kuptimi i sakt\u00eb i k\u00ebtyre strukturave<\/em><\/strong> \u00ebsht\u00eb i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm, pasi p\u00ebrmes tyre mund t\u00eb ndiqet jo vet\u00ebm origjina e dokumentacionit<\/em><\/strong>, por edhe funksioni q\u00eb ai ka pasur<\/em><\/strong> and lidhja e tij me dokumentacione t\u00eb tjera<\/em><\/strong> t\u00eb prodhuara nga struktura t\u00eb ndryshme.<\/p>\n\n\n\n

N\u00eb k\u00ebt\u00eb kuad\u00ebr, jemi gjithashtu n\u00eb dijeni p\u00ebr ekzistenc\u00ebn e dokumentacionit<\/em><\/strong> q\u00eb lidhet me kampet e emigracionit<\/em><\/strong> n\u00eb Llakatund, Seman, Zv\u00ebrnec dhe \u00c7erm\u00eb, si dhe me t\u00eb ashtuquajturit \u201cTerrenist\u00eb\u201d<\/em><\/strong> persona q\u00eb hidheshin ose vinin k\u00ebtej kufirit, kryesisht nga Kosova, por edhe persona q\u00eb p\u00ebrfshiheshin n\u00eb kontingjentet e t\u00eb arratisurve<\/em><\/strong>. Po k\u00ebshtu, dokumentacioni q\u00eb lidhet me Qendrat e Filtrimit<\/em><\/strong>, si dhe me personat e hedhur n\u00eb arrati<\/em><\/strong>, t\u00eb p\u00ebrfshir\u00eb n\u00eb emigracion apo t\u00eb riatdhesuar<\/em><\/strong>. K\u00ebto kategori dokumentacioni duhen par\u00eb dhe studiuar si pjes\u00eb t\u00eb nj\u00eb procesi t\u00eb nd\u00ebrlidhur dhe jo si dokumente apo raste t\u00eb ve\u00e7uara.<\/p>\n\n\n\n

Njohja e akteve baz\u00eb, e strukturave q\u00eb kan\u00eb vepruar mbi baz\u00ebn e tyre dhe e terminologjis\u00eb s\u00eb p\u00ebrdorur prej tyre na krijon mund\u00ebsin\u00eb t\u00eb ndjekim zinxhirin dokumentar dhe t\u00eb rind\u00ebrtojm\u00eb lidhjet nd\u00ebrmjet dokumenteve, strukturave, personave dhe ngjarjeve. Kjo \u00ebsht\u00eb ve\u00e7an\u00ebrisht e r\u00ebnd\u00ebsishme p\u00ebr dokumentacionin q\u00eb lidhet me trevat shqiptare n\u00eb ish-Jugosllavi, ku veprimtaria e strukturave t\u00eb Sigurimit dhe Zbulimit nd\u00ebrthurej me \u00e7\u00ebshtje t\u00eb kufirit<\/em><\/strong>, emigracionit, arratisjeve, riatdhesimeve dhe veprimtaris\u00eb s\u00eb personave apo grupeve t\u00eb konsideruara prej tyre si objekt ndjekjeje.<\/p>\n\n\n\n

P\u00ebr rrjedhoj\u00eb, q\u00ebllimi i studimit nuk duhet t\u00eb jet\u00eb vet\u00ebm evidentimi sasior i dokumentacionit q\u00eb disponohet, por edhe njohja e p\u00ebrmbajtjes, struktur\u00ebs dhe lidhjeve t\u00eb tij t\u00eb brendshme<\/em><\/strong>. Vet\u00ebm n\u00ebp\u00ebrmjet k\u00ebtij procesi mund t\u00eb krijohet nj\u00eb panoram\u00eb sa m\u00eb e plot\u00eb e dokumentacionit, t\u00eb p\u00ebrcaktohen m\u00eb sakt\u00eb boshll\u00ebqet dhe mund\u00ebsit\u00eb p\u00ebr k\u00ebrkime t\u00eb m\u00ebtejshme<\/em><\/strong>, t\u00eb krijohen kushtet q\u00eb ky dokumentacion t\u2019u sh\u00ebrbej\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb sa m\u00eb t\u00eb dobishme publikut dhe studiuesve.<\/p>\n\n\n\n

Vet\u00ebm nga njohja me regjistrat me titull \u201cRegjist\u00ebr Inventar i Fondit Kosov\u00ebs\u201d,<\/em><\/strong> rezulton se kemi t\u00eb b\u00ebjm\u00eb me persona (individ\u00eb) q\u00eb jetojn\u00eb<\/em><\/strong> (nin) n\u00eb ish – Jugosllavi<\/strong><\/em>, t\u00eb cil\u00ebt mund t\u00eb ken\u00eb q\u00ebn\u00eb apo t\u00eb ken\u00eb ushtruar aktivitet n\u00eb vendin ton\u00eb. …<\/p>\n\n\n\n

N\u00eb k\u00ebta regjistra, nuk gj\u00ebndet (ve\u00e7 rasteve t\u00eb rralla) elementi Kosovar i ardhur n\u00eb Shqip\u00ebri n\u00ebp\u00ebrmjet rrug\u00ebs ilegale<\/em><\/strong> (arratisjes), t\u00eb cil\u00ebt n\u00eb var\u00ebsi t\u00eb koh\u00ebs (periudh\u00ebs) s\u00eb mb\u00ebrritjes dhe problematikave q\u00eb ajo mbart, mund t\u00eb p\u00ebrcaktohet edhe grupi (objekti) p\u00ebrkat\u00ebs studimor.<\/p>\n\n\n\n

Nga kjo ndarje dhe problematik\u00eb, mund t\u00eb p\u00ebrcaktohet dokumentacioni p\u00ebrkat\u00ebs mbi aktivitetin dhe veprimtarin\u00eb e kryer n\u00ebp\u00ebr q\u00ebndrat e filtrimi<\/em><\/strong>t, q\u00eb kan\u00eb ekzistuar n\u00eb Tiran\u00eb, Shijak, La\u00e7<\/em><\/strong> etj.<\/p>\n\n\n\n

Vlen p\u00ebr tu p\u00ebrmendur se nga njohja e SRV (Sektori i R\u00ebnd\u00ebsis\u00eb s\u00eb Ve\u00e7ant\u00eb), m\u00ebsohet rreth ekzistenc\u00ebs, m\u00ebnyr\u00ebs s\u00eb organizimit e funksionimit t\u00eb kampeve t\u00eb emigracionit<\/em><\/strong> n\u00eb Llakatund, Seman e Zv\u00ebrnec, Cerm\u00eb.<\/p>\n\n\n\n

Me r\u00ebnd\u00ebsi<\/em><\/strong> t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb p\u00ebr t\u2019u njohur dhe studiuar mbeten m\u00ebnyrat e p\u00ebrzgjedhjes dhe pranimit t\u00eb emigrant\u00ebve, vendosja e tyre, m\u00ebnyra e organizimit dhe funksionimit t\u00eb k\u00ebtyre qendrave, si dhe trajtimi i emigrant\u00ebve gjat\u00eb gjith\u00eb periudh\u00ebs s\u00eb ekzistenc\u00ebs s\u00eb tyre<\/em><\/strong>. Po k\u00ebshtu, r\u00ebnd\u00ebsi paraqet edhe m\u00ebnyra e shp\u00ebrndarjes dhe sistemimit t\u00eb tyre pas mbylljes s\u00eb k\u00ebtyre qendrave<\/em><\/strong> (kampeve), si dhe dokumentacioni q\u00eb pasqyron fatin e tyre n\u00eb periudhat e m\u00ebvonshme<\/em><\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

Problematik\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishm\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb proces njoh\u00ebs e studimor mbetet, prezenca, roli, ndikimi, format dhe metodat e pun\u00ebs t\u00eb implementuara nga specialist\u00ebt jugosllav\u00eb n\u00eb strukturat e OSSH<\/em><\/strong> dhe roli i ambasad\u00ebs jugosllave<\/em><\/strong> n\u00eb Tiran\u00eb, kjo e shprehur n\u00eb veprimtarin\u00eb e dy emrave shum\u00eb publik e t\u00eb njohur n\u00eb dy an\u00ebt e kufirit, pjesmarr\u00ebs n\u00eb luft\u00eb, her\u00eb aleat e her\u00eb \u201ckund\u00ebrshtar\u201d si Pedrag Ajti\u00e7 e Rexhep Xhija<\/em><\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

Ky proces njohje (studimor) synon, zbardhjen e t\u00eb v\u00ebrtetave historike dhe edukimit qytetar referuar dokumentacionit q\u00eb disponon AIDSSH-ja, n\u00ebp\u00ebrmjet nj\u00eb bashkpunim kualitativ si\u00e7 dhe \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb p\u00ebrpjekje n\u00eb rastin konkret me dy institucione prestigjoze n\u00eb Kosov, me Institutin Albanologjik dhe at\u00eb t\u00eb Historis\u00eb \u201cAli Hadri\u201d. \u2026<\/p>\n\n\n\n

P\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye, mbetet detyr\u00eb v\u00ebnia n\u00eb dispozicion dhe njohja me t\u00eb gjitha aktet e p\u00ebrpiluara, si dhe me \u201cRregulloren e Evidenc\u00ebs Operative t\u00eb Sh\u00ebrbimit t\u00eb Zbulimit t\u00eb Ministris\u00eb s\u00eb Pun\u00ebve t\u00eb Brendshme\u201d,<\/em><\/strong> nr. 01-47, dat\u00eb 21.XI.1980, e cila \u00ebsht\u00eb shfuqizuar me hyrjen n\u00eb fuqi t\u00eb Rregullores s\u00eb vitit 1986. Po k\u00ebshtu, \u00ebsht\u00eb e nevojshme njohja edhe me rregulloret e m\u00ebparshme, n\u00eb kronologjin\u00eb e tyre<\/em><\/strong>, me q\u00ebllim q\u00eb t\u00eb mund t\u00eb kuptohet zhvillimi i rregullave t\u00eb evidenc\u00ebs, administrimit dhe ruajtjes s\u00eb k\u00ebtij dokumentacioni n\u00eb periudha t\u00eb ndryshme.<\/p>\n\n\n\n

Njohja me regjistra, kartela, pasqyra statistikore dhe akte rregullatore \u00ebsht\u00eb, n\u00eb k\u00ebt\u00eb kuptim, pjes\u00eb e domosdoshme e hulumtimit. Ajo na mund\u00ebson t\u00eb mos e shohim dokumentin vet\u00ebm si nj\u00eb material t\u00eb shk\u00ebputur, por brenda sistemit n\u00eb t\u00eb cilin \u00ebsht\u00eb krijuar, regjistruar, administruar dhe ruajtur. Vet\u00ebm n\u00ebp\u00ebrmjet k\u00ebtij ballafaqimi mund t\u00eb vler\u00ebsohen m\u00eb me siguri sakt\u00ebsia, autenticiteti, plot\u00ebsia, vijueshm\u00ebria dhe besueshm\u00ebria e dokumentacionit q\u00eb po shqyrtojm\u00eb.<\/p>\n\n\n\n

Mbetet detyr\u00eb p\u00ebr ekipet e p\u00ebrbashk\u00ebta, studiuesit e ve\u00e7ant\u00eb, q\u00eb t\u00eb punojn\u00eb shum\u00eb p\u00ebr grupimin e dosjeve individuale dhe atyre problematike. Metodologjia q\u00eb do t\u00eb ndiqet, sipas koh\u00ebs s\u00eb ardhjes n\u00ebp\u00ebrmjet kufirit n\u00eb vendin ton\u00eb t\u00eb \u00e7do individi, mosh\u00ebs, nivelit arsimor e kulturor, kontributeve dhe problematikave t\u00eb periudh\u00ebs (koh\u00ebs), t\u00eb tilla si:<\/p>\n\n\n\n