{"id":16197,"date":"2026-10-08T16:05:39","date_gmt":"2026-10-08T14:05:39","guid":{"rendered":"https:\/\/aidssh.al\/?p=16197"},"modified":"2026-10-08T16:05:39","modified_gmt":"2026-10-08T14:05:39","slug":"nga-arkivat-tek-identifikimi-pervoja-e-shqiperise-ne-kerkimin-e-personave-te-zhdukur-gjate-komunizmit","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/aidssh.al\/en\/nga-arkivat-tek-identifikimi-pervoja-e-shqiperise-ne-kerkimin-e-personave-te-zhdukur-gjate-komunizmit\/","title":{"rendered":"Nga arkivat tek identifikimi: P\u00ebrvoja e Shqip\u00ebris\u00eb n\u00eb k\u00ebrkimin e personave t\u00eb zhdukur gjat\u00eb komunizmit"},"content":{"rendered":"<p class=\"wp-block-paragraph\">Shk\u00eblqesi, koleg\u00eb t\u00eb nderuar, t\u00eb dashur p\u00ebrfaq\u00ebsues t\u00eb familjeve,<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ju fal\u00ebnderoj p\u00ebr mund\u00ebsin\u00eb p\u00ebr t\u00eb kontribuar n\u00eb k\u00ebt\u00eb diskutim.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">M\u00eb lejoni ta nis me di\u00e7ka m\u00eb t\u00eb hershme se vet\u00eb shteti. P\u00ebr shekuj me radh\u00eb, e drejta zakonore shqiptare rregullonte edhe gjakmarrjen. Burri q\u00eb vriste nj\u00eb tjet\u00ebr duhej ta kthente trupin e t\u00eb vrarit me fytyr\u00eb nga qielli dhe t\u2019ia linte arm\u00ebn pran\u00eb. Edhe n\u00eb hakmarrje, t\u00eb vdekurit i ruhej dinjiteti dhe familjes i ruhej e drejta p\u00ebr t\u00eb marr\u00eb trupin.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Diktatura komuniste e shkeli edhe k\u00ebt\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">P\u00ebr m\u00eb shum\u00eb se kat\u00ebr dekada, ajo ekzekutoi mij\u00ebra qytetar\u00eb t\u00eb vet, fshehu trupat e tyre dhe nuk ua ktheu kurr\u00eb familjeve. Ata u ekzekutuan pas vendimeve gjyq\u00ebsore ose u vran\u00eb pa gjyq. U q\u00eblluan teksa p\u00ebrpiqeshin t\u00eb arratiseshin ose vdiq\u00ebn n\u00ebn tortura. Vdiq\u00ebn nga rraskapitja dhe uria n\u00eb burgje, kampe pune dhe kampe internimi. Familjet shpesh e m\u00ebsonin vdekjen vet\u00ebm te porta e burgut, kur shkonin p\u00ebr t\u2019i takuar.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Zhdukja brenda s\u00eb nj\u00ebjt\u00ebs shoq\u00ebri<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kjo \u00ebsht\u00eb ajo q\u00eb e dallon p\u00ebrvoj\u00ebn ton\u00eb nga shum\u00eb prej rasteve q\u00eb diskutohen n\u00eb k\u00ebt\u00eb sall\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">N\u00eb Shqip\u00ebri, shteti zhduku qytetar\u00ebt e vet. Autori i krimit, viktima, d\u00ebshmitari dhe informatori i p\u00ebrkisnin s\u00eb nj\u00ebjt\u00ebs shoq\u00ebri, shpesh t\u00eb nj\u00ebjtit qytet, ndonj\u00ebher\u00eb edhe s\u00eb nj\u00ebjt\u00ebs familje. Nuk kishte nj\u00eb armik p\u00ebrtej kufirit t\u00eb cilit mund t\u2019i hidhej faji.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kjo sjell sfida t\u00eb ve\u00e7anta.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">E para \u00ebsht\u00eb stigma. T\u00eb zhdukurit u etiketuan si armiq t\u00eb popullit. Familjet e tyre m\u00ebsuan se heshtja ishte \u00e7mimi i mbijetes\u00ebs dhe kjo heshtje nuk mori fund me r\u00ebnien e regjimit.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">E dyta \u00ebsht\u00eb frika. Ata q\u00eb e din\u00eb se ku ndodhet nj\u00eb trup, shpesh e din\u00eb sepse kan\u00eb qen\u00eb t\u00eb pranish\u00ebm. T\u00eb flasin do t\u00eb thot\u00eb t\u00eb pranojn\u00eb se kan\u00eb qen\u00eb pran\u00eb krimit.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">E treta \u00ebsht\u00eb vet\u00eb arkivi. I nj\u00ebjti shtet q\u00eb fshehu trupat i dokumentoi vrasjet dhe m\u00eb pas u p\u00ebrpoq t\u00eb fshinte gjurm\u00ebt e veta. N\u00eb arkivin ton\u00eb kemi procesverbale ekzekutimi nga t\u00eb cilat emri i vendit \u00ebsht\u00eb hequr q\u00ebllimisht.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">E kat\u00ebrta \u00ebsht\u00eb koha. N\u00eb fillim t\u00eb viteve 1990, autor\u00ebt e krimeve dhe d\u00ebshmitar\u00ebt ishin ende gjall\u00eb. Por k\u00ebrkimi nuk u kthye n\u00eb nj\u00eb proces sistematik. At\u00eb e mbajt\u00ebn mbi supe vet\u00ebm familjet. Ato ndiqnin nj\u00eb fjal\u00eb, nj\u00eb gisht q\u00eb tregonte drejt nj\u00eb fushe dhe g\u00ebrmonin me duart e tyre.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Jo vet\u00ebm nj\u00eb detyr\u00eb humanitare<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Prandaj, m\u00eb lejoni ta them qart\u00eb: k\u00ebrkimi i personave t\u00eb zhdukur nga nj\u00eb diktatur\u00eb \u00ebsht\u00eb nj\u00eb detyr\u00eb humanitare. Por \u00ebsht\u00eb edhe nj\u00eb detyr\u00eb politike.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u00cbsht\u00eb humanitare, sepse \u00e7do familje ka t\u00eb drejt\u00ebn t\u00eb dij\u00eb dhe t\u00eb varros\u00eb t\u00eb af\u00ebrmin e saj.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u00cbsht\u00eb politike, sepse zhdukja me forc\u00eb ishte nj\u00eb akt politik. Q\u00ebllimi i saj nuk ishte vet\u00ebm t\u00eb vriste nj\u00eb njeri, por ta fshinte at\u00eb nga komuniteti dhe nga kujtesa. Rikthimi i nj\u00eb emri \u00ebsht\u00eb, p\u00ebr rrjedhoj\u00eb, nj\u00eb pranim publik se k\u00ebtij personi i \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb nj\u00eb padrejt\u00ebsi nga shteti. Shteti demokratik trash\u00ebgoi arkivin dhe, bashk\u00eb me t\u00eb, detyrimin e pashlyer.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nj\u00eb trajtim thjesht humanitar mund t\u00eb kthehet n\u00eb nj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb rehatshme p\u00ebr t\u00eb shmangur p\u00ebrgjegj\u00ebsin\u00eb. Megjithat\u00eb, k\u00ebrkimi nuk duhet t\u00eb b\u00ebhet kurr\u00eb instrument i luft\u00ebs politike. Familjet meritojn\u00eb p\u00ebrgjigje, jo t\u00eb p\u00ebrdoren.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Kush mund ta thyej\u00eb heshtjen?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kush, pra, mund ta thyej\u00eb heshtjen n\u00eb em\u00ebr t\u00eb familjeve?<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Familjet e thyen t\u00eb parat. Por ato nuk mund ta mbajn\u00eb t\u00eb vetme k\u00ebt\u00eb barr\u00eb dhe as duhet t\u2019u k\u00ebrkohet ta b\u00ebjn\u00eb k\u00ebt\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Heshtja ishte institucionale. Ajo u krijua p\u00ebrmes urdhrave, dosjeve dhe procedurave. Prandaj duhet t\u00eb thyhet n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb institucionale, nga nj\u00eb shtet q\u00eb merr zyrtarisht p\u00ebrgjegj\u00ebsin\u00eb p\u00ebr k\u00ebrkimin.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Pik\u00ebrisht p\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye, ligji shqiptar nr. 45\/2015 i dha Autoritetit ton\u00eb nj\u00eb rol n\u00eb identifikimin dhe gjetjen e trupave t\u00eb personave t\u00eb zhdukur. Ligji na lejon t\u00eb marrim d\u00ebshmi nga persona q\u00eb kan\u00eb dijeni dhe q\u00eb jan\u00eb t\u00eb detyruar t\u00eb p\u00ebrgjigjen. Heshtja nuk \u00ebsht\u00eb m\u00eb nj\u00eb zgjedhje private. Ajo b\u00ebhet nj\u00eb \u00e7\u00ebshtje publike.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dhe kur d\u00ebshmitar\u00ebt e gjall\u00eb nuk pranojn\u00eb t\u00eb flasin ose nuk mund t\u00eb flasin m\u00eb, arkivi mund t\u00eb flas\u00eb n\u00eb vend t\u00eb tyre. Dokumentet e hartuara p\u00ebr t\u00eb fshehur mund t\u00eb shnd\u00ebrrohen sot n\u00eb prova q\u00eb zbulojn\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Nga arkivat tek identifikimi<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">K\u00ebrkimi nuk \u00ebsht\u00eb nj\u00eb operacion i vet\u00ebm mjekoligjor. Ai \u00ebsht\u00eb nj\u00eb zinxhir p\u00ebrgjegj\u00ebsish.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nj\u00eb dokument mund t\u00eb na tregoj\u00eb se dikush \u00ebsht\u00eb ekzekutuar. Nj\u00eb d\u00ebshmitar mund t\u00eb na tregoj\u00eb se ku. Nj\u00eb k\u00ebrkim me metoda joinvazive mund t\u00eb p\u00ebrcaktoj\u00eb vendndodhjen e nj\u00eb varri. Analiza e ADN-s\u00eb mund t\u00eb rikthej\u00eb, m\u00eb n\u00eb fund, nj\u00eb em\u00ebr. Asnj\u00eb prej k\u00ebtyre hallkave nuk duhet t\u00eb funksionoj\u00eb e shk\u00ebputur nga t\u00eb tjerat dhe familjet duhet t\u00eb jen\u00eb partnere n\u00eb \u00e7do hap, jo vet\u00ebm dhuruese t\u00eb mostrave t\u00eb ADN-s\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Deri tani, Autoriteti ka marr\u00eb rreth 460 k\u00ebrkesa. Kemi miratuar 23 vendime p\u00ebr verifikim, t\u00eb lidhura me rreth 25 vendvarrime t\u00eb dyshuara. N\u00eb gjasht\u00eb prej tyre jan\u00eb kryer k\u00ebrkime me metoda joinvazive, s\u00eb bashku me Komisionin Nd\u00ebrkomb\u00ebtar p\u00ebr Personat e Zhdukur, me rezultate pozitive. N\u00eb bashk\u00ebpunim me bashkit\u00eb, i sh\u00ebnojm\u00eb dhe i mbrojm\u00eb k\u00ebto vende deri n\u00eb p\u00ebrfundimin e k\u00ebrkimit.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Sfidat mbeten t\u00eb m\u00ebdha. Dokumentacioni \u00ebsht\u00eb i paplot\u00eb ose i falsifikuar. Em\u00ebrtimet e vendeve kan\u00eb ndryshuar dhe vendvarrime t\u00eb dikurshme sot ndodhen n\u00ebn nd\u00ebrtesa e rrug\u00eb. Kjo \u00ebsht\u00eb arsyeja pse k\u00ebrkimi nuk mund t\u00eb mb\u00ebshtetet vet\u00ebm te p\u00ebrkushtimi individual. Ai ka nevoj\u00eb p\u00ebr procedura, vendime t\u00eb dokumentuara dhe t\u00eb dh\u00ebna q\u00eb i mund\u00ebsojn\u00eb brezit t\u00eb ardhsh\u00ebm t\u00eb vazhdoj\u00eb aty ku ne kemi ndaluar.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>P\u00ebrmbyllje<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Zhdukja me forc\u00eb mund t\u00eb vazhdoj\u00eb t\u00eb mbetet e pazgjidhur edhe pas ndryshimit t\u00eb sistemeve politike. Kalimi n\u00eb demokraci nuk e zgjidh at\u00eb automatikisht. Demokracia trash\u00ebgon detyrimin p\u00ebr t\u00eb k\u00ebrkuar.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Rruga drejt identifikimit nuk nis domosdoshm\u00ebrisht te vendvarrimi. Ajo mund t\u00eb nis\u00eb n\u00eb nj\u00eb arkiv, n\u00eb kujtes\u00ebn e nj\u00eb d\u00ebshmitari ose n\u00eb nj\u00eb let\u00ebr t\u00eb ruajtur nga nj\u00eb familje.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Pas \u00e7do dosjeje q\u00ebndron nj\u00eb njeri. Pas \u00e7do mbetjeje njer\u00ebzore t\u00eb paidentifikuar q\u00ebndron nj\u00eb em\u00ebr. Dhe pas \u00e7do zhdukjeje t\u00eb pazgjidhur q\u00ebndron nj\u00eb familje q\u00eb ende pret nj\u00eb p\u00ebrgjigje.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Puna jon\u00eb matet, n\u00eb fund, me aft\u00ebsin\u00eb p\u00ebr t\u2019i rikthyer personit t\u00eb zhdukur identitetin, t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn dhe dinjitetin, si dhe p\u00ebr t\u2019i dh\u00ebn\u00eb nj\u00eb p\u00ebrgjigje familjes q\u00eb ka pritur.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ju fal\u00ebnderoj.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">-Nga dosjet tek identifikimi i t\u00eb zhdukurve \u2013 Fjala e Dr. Gentiana Sul\u00ebs n\u00eb Konferenc\u00ebn IV Nd\u00ebrkomb\u00ebtare p\u00ebr Personat e Zhdukur n\u00eb Baku<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Prezantimin e plot\u00eb e gjeni <a href=\"https:\/\/aidssh.al\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/AIDSSH_Baku_2026_Albanian_Case_REVISED-7.pdf\"><strong><mark style=\"background-color:rgba(0, 0, 0, 0)\" class=\"has-inline-color has-vivid-cyan-blue-color\">k\u00ebtu<\/mark><\/strong><\/a>:<\/p>\n\n\n\n<figure data-wp-context=\"{&quot;galleryId&quot;:&quot;6ac83a5932ca7&quot;}\" data-wp-interactive=\"core\/gallery\" class=\"wp-block-gallery has-nested-images columns-default is-cropped wp-block-gallery-1 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\">\n<figure data-wp-context=\"{&quot;imageId&quot;:&quot;6ac83a59349f8&quot;}\" data-wp-interactive=\"core\/image\" data-wp-key=\"6ac83a59349f8\" class=\"wp-block-image aligncenter size-large wp-lightbox-container\"><img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"576\" data-wp-class--hide=\"state.isContentHidden\" data-wp-class--show=\"state.isContentVisible\" data-wp-init=\"callbacks.setButtonStyles\" data-wp-on--click=\"actions.showLightbox\" data-wp-on--load=\"callbacks.setButtonStyles\" data-wp-on--pointerdown=\"actions.preloadImage\" data-wp-on--pointerenter=\"actions.preloadImageWithDelay\" data-wp-on--pointerleave=\"actions.cancelPreload\" data-wp-on-window--resize=\"callbacks.setButtonStyles\" data-id=\"16194\" src=\"https:\/\/aidssh.al\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/b67baacc-529e-4ddb-9042-9350ef2332d6-1024x576.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-16194\" srcset=\"https:\/\/aidssh.al\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/b67baacc-529e-4ddb-9042-9350ef2332d6-1024x576.jpg 1024w, https:\/\/aidssh.al\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/b67baacc-529e-4ddb-9042-9350ef2332d6-300x169.jpg 300w, https:\/\/aidssh.al\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/b67baacc-529e-4ddb-9042-9350ef2332d6-768x432.jpg 768w, https:\/\/aidssh.al\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/b67baacc-529e-4ddb-9042-9350ef2332d6-1536x864.jpg 1536w, https:\/\/aidssh.al\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/b67baacc-529e-4ddb-9042-9350ef2332d6-18x10.jpg 18w, https:\/\/aidssh.al\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/b67baacc-529e-4ddb-9042-9350ef2332d6.jpg 1600w\" sizes=\"(max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><button\n\t\t\tclass=\"lightbox-trigger\"\n\t\t\ttype=\"button\"\n\t\t\taria-haspopup=\"dialog\"\n\t\t\tdata-wp-bind--aria-label=\"state.thisImage.triggerButtonAriaLabel\"\n\t\t\tdata-wp-init=\"callbacks.initTriggerButton\"\n\t\t\tdata-wp-on--click=\"actions.showLightbox\"\n\t\t\tdata-wp-style--right=\"state.thisImage.buttonRight\"\n\t\t\tdata-wp-style--top=\"state.thisImage.buttonTop\"\n\t\t>\n\t\t\t<svg xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" width=\"12\" height=\"12\" fill=\"none\" viewbox=\"0 0 12 12\">\n\t\t\t\t<path fill=\"#fff\" d=\"M2 0a2 2 0 0 0-2 2v2h1.5V2a.5.5 0 0 1 .5-.5h2V0H2Zm2 10.5H2a.5.5 0 0 1-.5-.5V8H0v2a2 2 0 0 0 2 2h2v-1.5ZM8 12v-1.5h2a.5.5 0 0 0 .5-.5V8H12v2a2 2 0 0 1-2 2H8Zm2-12a2 2 0 0 1 2 2v2h-1.5V2a.5.5 0 0 0-.5-.5H8V0h2Z\" \/>\n\t\t\t<\/svg>\n\t\t<\/button><\/figure>\n<\/figure>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Shk\u00eblqesi, koleg\u00eb t\u00eb nderuar, t\u00eb dashur p\u00ebrfaq\u00ebsues t\u00eb familjeve, Ju fal\u00ebnderoj p\u00ebr mund\u00ebsin\u00eb p\u00ebr t\u00eb kontribuar n\u00eb k\u00ebt\u00eb diskutim. M\u00eb lejoni ta nis me di\u00e7ka m\u00eb t\u00eb hershme se vet\u00eb shteti. P\u00ebr shekuj me radh\u00eb, e drejta zakonore shqiptare rregullonte edhe gjakmarrjen. Burri q\u00eb vriste nj\u00eb tjet\u00ebr duhej ta kthente trupin e t\u00eb vrarit me [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":16198,"comment_status":"closed","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[30],"tags":[],"class_list":["post-16197","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-fjalimet-e-kryetares"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/aidssh.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16197","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/aidssh.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/aidssh.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/aidssh.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/aidssh.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=16197"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/aidssh.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16197\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":16200,"href":"https:\/\/aidssh.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16197\/revisions\/16200"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/aidssh.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/16198"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/aidssh.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=16197"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/aidssh.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=16197"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/aidssh.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=16197"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}