{"id":16847,"date":"2026-11-17T15:50:13","date_gmt":"2026-11-17T14:50:13","guid":{"rendered":"https:\/\/aidssh.al\/?p=16847"},"modified":"2026-11-17T16:24:40","modified_gmt":"2026-11-17T15:24:40","slug":"kur-u-hapen-dosjet-e-policive-sekrete-ne-evropen-ish-komuniste-nga-miratimi-i-ligjit-te-aksesi-real","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/aidssh.al\/en\/kur-u-hapen-dosjet-e-policive-sekrete-ne-evropen-ish-komuniste-nga-miratimi-i-ligjit-te-aksesi-real\/","title":{"rendered":"Kur u hap\u00ebn dosjet e policive sekrete n\u00eb Evrop\u00ebn ish-komuniste? Nga miratimi i ligjit te aksesi real"},"content":{"rendered":"<p class=\"wp-block-paragraph\">Nga Dr. Gentiana Sula<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Hapja e arkivave t\u00eb policive sekrete ishte nj\u00eb nga provat m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb tranzicionit demokratik n\u00eb Evrop\u00ebn Qendrore dhe Lindore. Por ajo nuk ndodhi as nj\u00ebkoh\u00ebsisht, as me t\u00eb nj\u00ebjtin model. Miratimi i nj\u00eb ligji, ngritja e nj\u00eb institucioni dhe aksesi real i qytetar\u00ebve jan\u00eb tri etapa t\u00eb ndryshme.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Gjermania miratoi ligjin p\u00ebr dokumentet e Stasit m\u00eb 1991 dhe nisi aksesin individual n\u00eb fillim t\u00eb vitit 1992. \u00c7ekia b\u00ebri hapin ligjor n\u00eb vitin 1996, e zgjeroi aksesin n\u00eb vitin 2002 dhe ngriti arkivin e posa\u00e7\u00ebm funksional n\u00eb vitin 2008. Hungaria krijoi Zyr\u00ebn Historike m\u00eb 1997 dhe nj\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb ri arkivor m\u00eb 2003. N\u00eb Poloni, Instituti i Kujtes\u00ebs Komb\u00ebtare u themelua me ligj n\u00eb vitin 1998 dhe nisi funksionimin m\u00eb 2000.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Rumania miratoi ligjin p\u00ebr aksesin n\u00eb dosjet e Securitate-s n\u00eb vitin 1999, m\u00eb pas nd\u00ebrtoi mekanizmin institucional dhe rishikoi kuadrin juridik n\u00eb vitin 2008. Sllovakia miratoi ligjin p\u00ebr Institutin e Kujtes\u00ebs Komb\u00ebtare m\u00eb 2002; institucioni nisi pun\u00ebn n\u00eb vitin 2003. Bullgaria njohu nj\u00eb regjim t\u00eb hersh\u00ebm aksesi n\u00eb vitin 1997, por modeli i q\u00ebndruesh\u00ebm institucional mori form\u00eb me ligjin e vitit 2006 dhe komisionin e vitit 2007.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">N\u00eb Shqip\u00ebri, ligji i posa\u00e7\u00ebm nr. 45\/2015 krijoi baz\u00ebn p\u00ebr AIDSSH-n\u00eb, t\u00eb ngritur n\u00eb vitin 2016; m\u00eb 2017 nisi transferimi i fondit t\u00eb ish-Sigurimit nga SHISH-i. Ndryshimet ligjore t\u00eb viteve 2020 dhe 2022 e zhvilluan m\u00eb tej kuadrin.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Krahasimi tregon se hapja e dosjeve nuk \u00ebsht\u00eb nj\u00eb akt i vet\u00ebm. Ajo k\u00ebrkon institucione t\u00eb p\u00ebrgjegjshme, ruajtje t\u00eb dokumenteve, procedura aksesi, verifikim historik, mbrojtje t\u00eb t\u00eb dh\u00ebnave personale dhe edukim qytetar. Regjistrimi i nj\u00eb akuze n\u00eb nj\u00eb dosje nuk e b\u00ebn at\u00eb automatikisht t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb. N\u00eb \u00e7do publikim p\u00ebr represionin, duhet t\u00eb k\u00ebrkohet dhe t\u00eb d\u00ebgjohet perspektiva e viktim\u00ebs, duke respektuar vullnetin, privat\u00ebsin\u00eb dhe dinjitetin e saj.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">P\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye, nuk mjafton pyetja \u00abN\u00eb cilin vit u miratua ligji?\u00bb. Pyetja vendimtare \u00ebsht\u00eb: \u00abSi u kthye ligji n\u00eb t\u00eb drejt\u00eb reale p\u00ebr qytetar\u00ebt dhe n\u00eb kujtes\u00eb demokratike?\u00bb<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Klikoni <a href=\"https:\/\/aidssh.al\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/AIDSSH_College_of_Europe_Improved_Design_Victim_Voice.pdf\"><strong>k\u00ebtu <\/strong><\/a>p\u00ebr t\u00eb lexuar prezantimin e plot\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">BURIME T\u00cb SUGJERUARA P\u00cbR KONTROLL DHE LINKIM N\u00cb FUND T\u00cb POSTIMIT:<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u2022 <a href=\"https:\/\/www.bundesarchiv.de\/en\/stasi-records-archive\/legal-basis\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Gjermani \u2013 Bundesarchiv<\/a>, <a href=\"https:\/\/www.bundesarchiv.de\/en\/research-our-records\/access-to-stasi-records\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">baza ligjore dhe aksesi<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u2022 <a href=\"https:\/\/www.abscr.cz\/en\/work-of-the-archive\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">\u00c7eki \u2013 Security Services Archive<\/a>,<a href=\"https:\/\/www.abscr.cz\/en\/how-to-request-archival-materials\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"> historiku dhe aksesi<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u2022 <a href=\"https:\/\/www.abtl.hu\/general-information\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Hungari \u2013 Historical Archives of the Hungarian State Security<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u2022 <a href=\"https:\/\/eng.ipn.gov.pl\/en\/news\/785,15-years-of-the-Institute-of-National-Remembrance-in-numbers.html\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Poloni \u2013 Institute of National Remembrance<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u2022 <a href=\"https:\/\/legislatie.just.ro\/Public\/DetaliiDocument\/89350\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Rumani \u2013 kuadri ligjor i rishikuar n\u00eb 2008<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u2022 <a href=\"https:\/\/www.upn.gov.sk\/en\/mission\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Sllovaki \u2013 Nation\u2019s Memory Institute<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u2022 <a href=\"https:\/\/www.comdos.bg\/\u0418\u0441\u0442\u043e\u0440\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u0430_\u0441\u043f\u0440\u0430\u0432\u043a\u0430\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Bullgari \u2013 Komisioni i Dosjeve, historiku<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u2022 <a href=\"https:\/\/aidssh.al\/en\/qytetari\/legjislacioni-qytetari\/\">Shqip\u00ebri \u2013 ligji nr. 45\/2015<\/a> and <a href=\"https:\/\/shish.gov.al\/dorezimi-dosjeve\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">transferimi i fondit:<\/a> <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u2022 <a href=\"https:\/\/peacemaker.un.org\/en\/documents\/updated-set-principles-protection-and-promotion-human-rights-through-action-combat\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">P\u00ebr korniz\u00ebn nd\u00ebrkomb\u00ebtare: Parimet e p\u00ebrdit\u00ebsuara t\u00eb OKB-s\u00eb p\u00ebr luftimin e pand\u00ebshkueshm\u00ebris\u00eb (2005)<\/a>: <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Sh\u00ebnim redaksional: vitet n\u00eb kronologji paraqesin hapat kryesor\u00eb ligjor\u00eb dhe institucional\u00eb, jo renditje t\u00eb vendeve sipas nivelit t\u00eb transparenc\u00ebs. Ju lutem ta ruani k\u00ebt\u00eb dallim edhe n\u00eb grafikun shoq\u00ebrues.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nga Dr. Gentiana Sula Hapja e arkivave t\u00eb policive sekrete ishte nj\u00eb nga provat m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb tranzicionit demokratik n\u00eb Evrop\u00ebn Qendrore dhe Lindore. Por ajo nuk ndodhi as nj\u00ebkoh\u00ebsisht, as me t\u00eb nj\u00ebjtin model. Miratimi i nj\u00eb ligji, ngritja e nj\u00eb institucioni dhe aksesi real i qytetar\u00ebve jan\u00eb tri etapa t\u00eb ndryshme. Gjermania [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":16848,"comment_status":"closed","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[30],"tags":[107,112,102,268],"class_list":["post-16847","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-fjalimet-e-kryetares","tag-aidssh","tag-dosjetesigurimit","tag-gentiana-sula","tag-kolegji-i-europes"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/aidssh.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16847","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/aidssh.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/aidssh.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/aidssh.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/aidssh.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=16847"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/aidssh.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16847\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":16902,"href":"https:\/\/aidssh.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16847\/revisions\/16902"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/aidssh.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/16848"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/aidssh.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=16847"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/aidssh.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=16847"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/aidssh.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=16847"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}