{"id":4682,"date":"2025-07-02T10:48:55","date_gmt":"2025-07-02T08:48:55","guid":{"rendered":"https:\/\/aidssh.instant.al\/?p=4682"},"modified":"2025-07-02T10:50:28","modified_gmt":"2025-07-02T08:50:28","slug":"te-zgjedhurit-76-vite-nga-denimet-qe-heshten-demokracine","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/aidssh.al\/en\/te-zgjedhurit-76-vite-nga-denimet-qe-heshten-demokracine\/","title":{"rendered":"The Chosen Ones \u2014 76 years since the sentences that silenced democracy"},"content":{"rendered":"<p><strong>Ngjarja<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Gjyqi i deputet\u00ebve u zhvillua n\u00eb 27 shtator 1947 n\u00eb sall\u00ebn e kinemas\u00eb \u201c17 N\u00ebntori\u201d. K\u00ebshilli i Gjykat\u00ebs s\u00eb Lart\u00eb Ushtarake shpalli vendimin e d\u00ebnimit t\u00eb grupit t\u00eb deputet\u00ebve t\u00eb Legjislacionit t\u00eb Par\u00eb t\u00eb zgjedhur n\u00eb vitin 1945, m\u00eb 10 Tetor 1947. Nga 16 t\u00eb akuzuarit, tre u d\u00ebnuan me varje, Shefqet Beja n\u00eb Tiran\u00eb, Sulo Klosi n\u00eb Rubik dhe Riza Alizoti n\u00eb Ku\u00e7ov\u00eb, 13 t\u00eb tjer\u00eb me pushkatim, nd\u00ebrsa Kol\u00eb Kuqali vdiq n\u00eb hetuesi m\u00eb 30 Maj 1947 nga torturat, por zyrtarisht e shpall\u00ebn t\u00eb vet\u00ebvarur n\u00eb spitalin ushtarak t\u00eb Tiran\u00ebs. Procese gjyq\u00ebsore u mbajt\u00ebn edhe n\u00eb fillim t\u00eb vitit 1948 ku p\u00ebrve\u00e7 deputet\u00ebve t\u00eb zgjedhur, para ekzekutimit dhe d\u00ebnimeve t\u00eb r\u00ebnda me burg shkuan edhe 27 persona t\u00eb tjer\u00eb q\u00eb iu p\u00ebrfshin\u00eb k\u00ebtij gjyqi t\u00ebr\u00ebsisht t\u00eb trilluar. Burgosja dhe d\u00ebnimi i deputet\u00ebve dhe intelektual\u00ebve me orientime demokratike e komb\u00ebtare b\u00ebhej n\u00eb momentin kur Kuvendi Popullor duhej t\u00eb ratifikonte Konvent\u00ebn Jugosllave dhe prononcimin e drejtimit t\u00eb politik\u00ebs s\u00eb jashtme dhe t\u00eb brendshme si prolindore me Bashkimin Sovjetik n\u00eb krye.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Si i kujtojm\u00eb deput\u00ebt e ekzektuar politikisht<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>76 vite m\u00eb pas, AIDSSH p\u00ebrmes ekspozit\u00ebs \u201cT\u00eb zgjedhurit- 76 vite nga d\u00ebnimet q\u00eb hesht\u00ebn demokracin\u00eb,\u201d n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn nd\u00ebrthuren dokumente dhe d\u00ebshmi t\u00eb familjar\u00ebve t\u00eb 43 qytetar\u00ebve shqiptar\u00eb, deputet\u00eb t\u00eb koh\u00ebs dhe intelektual\u00eb i b\u00ebn jehon\u00eb mendimit t\u00eb lir\u00eb, opozit\u00ebs demokratike k\u00ebtu n\u00eb sht\u00ebpin\u00eb ku mblidhen njer\u00ebzit e zgjedhur nga vullneti i qytetar\u00ebve.<\/p>\n\n\n\n<p>Para 33 vjet\u00ebsh, u zgjodh demokracia per\u00ebndimore dhe k\u00ebto jan\u00eb vlerat tona, aspiratat tona p\u00ebr zhvillim dhe p\u00ebrparim, ky \u00ebsht\u00eb dhe sistemi i referimit ku ne drejtohemi p\u00ebrdit\u00eb. Ngjarja q\u00eb kujtojm\u00eb \u00ebsht\u00eb cil\u00ebsuar nga historian\u00ebt si nj\u00eb ngjarje trondit\u00ebse n\u00eb historin\u00eb e komunizmit n\u00eb Shqip\u00ebri dhe nj\u00eb pik\u00eb kthese, si\u00e7 e pohoi edhe Kryetarja e Kuvendit, sh\u00ebnjoi fillimin e instalimit t\u00eb diktatur\u00ebs s\u00eb proletariatit, mohimin i liris\u00eb s\u00eb mendimit, mohimin i aktivitetit politik pluralist dhe fillimin e instalimit t\u00eb nj\u00eb shoq\u00ebrie q\u00eb kontrollohet p\u00ebrmes forc\u00ebs dhe frik\u00ebs.<\/p>\n\n\n\n<p>A.Kamy thot\u00eb: <strong>\u201cLiria \u00ebsht\u00eb ajri pa t\u00eb cilin nuk mund t\u00eb b\u00ebjm\u00eb, q\u00eb ne thithim pa e v\u00ebn\u00eb re, derisa t\u00eb vij\u00eb koha kur, t\u00eb privuar prej saj, t\u00eb ndjejm\u00eb se po vdesim.\u201d<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>K\u00ebshtu menduan t\u00eb 14 deputet\u00ebt, figura t\u00eb shquara t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb s\u00eb koh\u00ebs, antifashist\u00eb, profesionist\u00eb dhe politikan\u00eb t\u00eb nderuar, t\u00eb cil\u00ebt me vet\u00ebdije iu kund\u00ebrvun\u00eb kufizimit t\u00eb lirive politike t\u00eb shqiptar\u00ebve, duke e kuptuar se kjo do t\u2019i largonte ata nga per\u00ebndimi. E theksova fjal\u00ebn vet\u00ebdije sepse ata v\u00ebrtet\u00eb ushtruan nj\u00eb aktivitet politik t\u00eb vet\u00ebdijsh\u00ebm, por gjithmon\u00eb brenda kuadrit t\u00eb vlerave demokratike, asnj\u00ebher\u00eb me mjete jo demokratike.<\/p>\n\n\n\n<p>Ekspozita e em\u00ebrtuam \u201cT\u00eb zgjedhur\u201d sepse ne ndjem\u00eb se zgjedhja e tyre ishte b\u00ebr\u00eb disa her\u00eb. Ishin t\u00eb zgjedhur nga fati sepse ishin njer\u00ebz t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb, t\u00eb talentuar, t\u00eb shkolluar, t\u00eb mb\u00ebshtetur n\u00eb jet\u00ebn e tyre p\u00ebr t\u2019i dh\u00ebn\u00eb vlera shoq\u00ebris\u00eb ton\u00eb. Mir\u00ebpo ata u zgjodh\u00ebn dhe u piketuan edhe nga drejtuesit e lart\u00eb t\u00eb Partis\u00eb Komuniste t\u00eb koh\u00ebs sepse ishin vlera q\u00eb i duheshin atyre p\u00ebr t\u00eb fituar bindsh\u00ebm<\/p>\n\n\n\n<p>zgjedhjet e para t\u00eb \u201945, prandaj u p\u00ebrfshin\u00eb n\u00eb listat e Asambles\u00eb Kushtetuese sepse kishin reputacion jo vet\u00ebm si intelektual\u00eb, por edhe sepse kishin qen\u00eb dhe pjes\u00eb e luft\u00ebs antifashiste. [1]<\/p>\n\n\n\n<p>Shqip\u00ebria vinte nga lufta, p\u00ebrballja me fashizmin dhe ne nuk mund t\u00eb harrojm\u00eb q\u00eb fashizmi p\u00ebrfaq\u00ebson disa anti-vlera: autoritariz\u00ebm, nacionaliz\u00ebm ekstrem, militariz\u00ebm, propagand\u00eb ekstreme, diskriminim racor, n\u00eb thelb anti-demokraci dhe ekstremiz\u00ebm, t\u00eb cilat shoq\u00ebria e sotme, shoq\u00ebria pro-per\u00ebndimore, i njeh si anti-vlera, t\u00eb d\u00ebmshme p\u00ebr shoq\u00ebrin\u00eb dhe njer\u00ebzimin.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Antifashist n\u00eb luft\u00eb, por antifashist edhe pas luft\u00ebs<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Deputet, fillesa e nj\u00eb opozite demokratike, ishin antifashist\u00eb. Antifashist n\u00eb luft\u00eb, por antifashist edhe pas luft\u00ebs. Ata kishin p\u00ebrfaq\u00ebsuar dhe p\u00ebrqafuar me vet\u00ebdije vlera si: demokracia, toleranca, solidariteti, liria e fjal\u00ebs, e shtypit, t\u00eb drejtat e njeriut, edukimi demokratik i shoq\u00ebrin\u00eb dhe aspiruan p\u00ebr nj\u00eb shoq\u00ebri paq\u00ebsore brenda vetes.<\/p>\n\n\n\n<p>Pik\u00ebrisht k\u00ebtyre vlerave, deputet\u00ebt opozitar\u00eb i q\u00ebndruan besnik\u00eb, duke e paguar lirin\u00eb me jet\u00ebn e tyre. K\u00ebto vlera u braktis\u00ebn nga pushteti, i cili mbeti totalitar deri n\u00eb fund t\u00eb vitit 1991.<\/p>\n\n\n\n<p>Antifashizmi, si bindje dhe aksion politik, u p\u00ebrdor si aset moral i fituesve t\u00eb luft\u00ebs p\u00ebr t\u00eb marr\u00eb dhe p\u00ebr ta mbajtur pushtetin. Kjo baz\u00eb antifashiste u braktis, po nd\u00ebrkoh\u00eb grupi i deputet\u00ebve t\u00eb ekzekutuar vijon edhe sot t\u2019i p\u00ebrfaq\u00ebsojn\u00eb k\u00ebto vlerat t\u00eb larta t\u00eb antifashizmit, t\u00eb nj\u00eb shoq\u00ebrie njer\u00ebzore q\u00eb lul\u00ebzon n\u00eb paqe, t\u00eb nj\u00eb shoq\u00ebrie moderne me prosperitet ekonomik, shoq\u00ebror, me nj\u00eb sistem politik liberal q\u00eb g\u00ebzojm\u00eb sot.<\/p>\n\n\n\n<p>Selaudin Toto artikulonte se \u201cdebati i lir\u00eb intelektual do t\u00eb \u00e7onte drejt liris\u00eb s\u00eb mendimit dhe krijimit t\u00eb nj\u00eb shtrese t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb intelektual\u00ebsh n\u00eb Shqip\u00ebri.\u201d; Kostandin Boshnjaku, drejtor i p\u00ebrgjithsh\u00ebm i Bank\u00ebs s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, duke shprehur pak\u00ebnaq\u00ebsin\u00eb p\u00ebr Reform\u00ebn Agrare tha se \u201cPa iniciativ\u00ebn private nuk mund t\u00eb b\u00ebhet as rind\u00ebrtim, as nd\u00ebrtim dhe asnj\u00eb p\u00ebrparim n\u00eb ekonomin\u00eb ton\u00eb\u201d; deputeti Riza Dani u shpreh kund\u00ebr miratimit t\u00eb Statutit\/Kushtetut\u00ebs, sipas modelit sovjetik t\u00eb shtetit, i p\u00ebrshkruar nga fryma ideologjike dhe shpalli publikisht se: \u201cUn\u00eb jam p\u00ebr nj\u00eb demokraci t\u00eb lir\u00eb\u201d. Deputeti Beja shpalosi idet\u00eb\u0308 e tij p\u00ebr nj\u00eb sistem liberal ekonomik dhe deklaroi deri n\u00eb fund t\u00eb jet\u00ebs se \u201cPushteti \u00ebsht\u00eb absolut, mbasi nuk mund t\u00eb jet\u00eb demokratik kur dominon nj\u00eb parti e vetme\u201d.[2]<\/p>\n\n\n\n<p>T\u00eb gjitha k\u00ebto deklarata ata nuk i than\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb jo demokratike, i deklaruan n\u00ebp\u00ebr artikuj gazetarie, n\u00eb fjalimet e tyre gjat\u00eb diskutimeve n\u00eb Kuvend, t\u00eb cilat i gjejm\u00eb sot t\u00eb dokumentuara.<\/p>\n\n\n\n<p>Vijon nj\u00eb hetim i dhunsh\u00ebm, i shpejt\u00eb. Dalin n\u00eb drit\u00eb prova dhe letra, edhe pse ishte bunkerizuar \u00e7do gj\u00eb. Zhvillohet nj\u00eb ekzekutim i natyr\u00ebs politike, sh\u00ebnohet e ardhmja tragjike e gjith\u00eb shoq\u00ebris\u00eb, nj\u00eb shoq\u00ebri, e cila sa m\u00eb pak \u00ebsht\u00eb e lir\u00eb, aq m\u00eb shum\u00eb shkon duke u tkurrur n\u00eb vetmi dhe varf\u00ebri.<\/p>\n\n\n\n<p>Liria, ne t\u00eb gjith\u00eb si qytetar e dim\u00eb, \u00ebsht\u00eb nj\u00eb kusht thelb\u00ebsor, jo opsional, p\u00ebr nj\u00eb shoq\u00ebri t\u00eb begat\u00eb. Njer\u00ebzimi ka nevoj\u00eb p\u00ebr liri q\u00eb t\u00eb rritet, t\u00eb \u00e7liroj\u00eb krijimtarin\u00eb e vet\u00eb, t\u00eb zhvilloj\u00eb qytet\u00ebrimin, t\u00eb b\u00ebj\u00eb p\u00ebrpara, t\u00eb begatohet e t\u00eb jetoj\u00eb i qet\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Prandaj ndjehemi mir\u00eb tek kujtojm\u00eb k\u00ebta tribun\u00eb t\u00eb liris\u00eb s\u00eb mendimit:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Shefqet Bej\u00ebn, Enver Sazanin, Sheh Karbunar\u00ebn, Selaudin Toton, Irfan Majunin, Riza Danin, Islam Radovick\u00ebn, Kol\u00eb Kuqalin, Tefik Deliallisin, Hysen Shehun, Riza Alizotin, Salim Kokalarin, Beqir \u00c7elan, Abdyl Kokoshin, Agathokli Xhitonin, Faik Shehun, Uan Filipin, Hilmi Hysin, Syrja Selfo, Hasan Re\u00e7in, Ramazan Tabaku, Pertef Karagjozi, Mehmet Prishtina, Paolo Saggioti, q\u00eb t\u00eb gjith\u00eb t\u00eb d\u00ebnuar me vdekje. Bashk\u00eb me ta dhe intelektual\u00ebt t\u00eb d\u00ebnuar n\u00eb grup me burgime t\u00eb gjata dhe t\u00eb p\u00ebrjetshme.<\/p>\n\n\n\n<p>P\u00ebr t\u00eb nd\u00ebrtuar k\u00ebt\u00eb ekspozit\u00eb u shfletuan rreth 8 mij\u00eb flet\u00eb dokumente.[3] Nj\u00eb pjes\u00eb e k\u00ebsaj ekspozite do t\u00eb jet\u00eb permanente, shpresojm\u00eb, pasi ta testojm\u00eb me k\u00ebt\u00eb ekspozit\u00eb t\u00eb l\u00ebvizshme, me q\u00ebllim q\u00eb t\u00eb gjith\u00eb t\u00eb kemi nj\u00eb shans m\u00eb shum\u00eb p\u00ebr t\u2019u shkundur nga indoktrinomi apo padija p\u00ebr k\u00ebt\u00eb pjes\u00eb t\u00eb historis\u00eb, duke e \u00e7montuar propagand\u00ebn q\u00eb \u00ebsht\u00eb nd\u00ebrtuar n\u00eb ato dekada, duke eliminuar edhe ndonj\u00eb nostalgji t\u00eb padobishme q\u00eb mund t\u00eb ngrej\u00eb kok\u00ebn aty, k\u00ebtu.<\/p>\n\n\n\n<p><em>T\u00eb nderuar deputet\u00eb,<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Duke folur p\u00ebr rishqyrtimin e historis\u00eb, nuk mund t\u00eb l\u00ebm\u00eb pa p\u00ebrmendur familjet. Viktimat e t\u00eb shkuar\u00ebs nuk u zhduk\u00ebn n\u00eb asgj\u00eb, ata lan\u00eb pas familje, n\u00ebna, baballar\u00eb, f\u00ebmij\u00eb, nip\u00ebr, mbesa.<\/p>\n\n\n\n<p>D\u00ebshmit\u00eb e mbesave t\u00eb deputetit Shefqet Beja jan\u00eb shum\u00eb prek\u00ebse. Izolimi politik i tyre, stigma q\u00eb mbajt\u00ebn mbi supe ju kund\u00ebrvu zhvillimit, lul\u00ebzimit dhe p\u00ebrparimit t\u00eb tyre njer\u00ebzor.<\/p>\n\n\n\n<p>Gjithsesi ata jan\u00eb k\u00ebtu mes nesh sot, p\u00ebr t\u00eb na kujtuar q\u00eb ka disa gj\u00ebra q\u00eb akoma nuk jan\u00eb b\u00ebr\u00eb. Kur themi rishqyrtim historik, do t\u00eb thot\u00eb q\u00eb edhe t\u00eb kujdesemi p\u00ebr ata q\u00eb lan\u00eb pas. Akoma eshtrat e k\u00ebtyre deputet\u00ebve jan\u00eb t\u00eb pagjetura, akoma d\u00ebmshp\u00ebrblimi i disa prej familjeve nuk \u00ebsht\u00eb mund\u00ebsuar p\u00ebr shkaqe burokratike ose ng\u00ebr\u00e7e t\u00eb ndryshme.<\/p>\n\n\n\n<p>P\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye un\u00eb i k\u00ebrkoj vendimmarr\u00ebsve, Qeveris\u00eb, Kuvendit t\u2019i marr\u00eb parasysh k\u00ebto \u00e7\u00ebshtje t\u00eb mbetura pezull, k\u00ebto axhenda t\u00eb pambaruara, sepse kujtimi i k\u00ebtyre heronjve do t\u00eb jet\u00eb m\u00eb i plot\u00eb edhe me i v\u00ebrtet\u00eb n\u00ebse ne kujdesemi p\u00ebr familjet q\u00eb ata lan\u00eb pas.<\/p>\n\n\n\n<p><em>Ju faleminderit p\u00ebr v\u00ebmendjen dhe ju uroj vizit\u00eb t\u00eb k\u00ebndshme t\u00eb ekspozit\u00ebs!<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>*<em> Fjala e kryetares s\u00eb AIDSSH-s\u00eb n\u00eb \u00e7eljen e ekspozit\u00ebs \u201cT\u00cb ZGJEDHURIT-76 vite nga d\u00ebnimet q\u00eb hesht\u00ebn demokracin\u00eb\u201d, n\u00eb Kuvendin e Shqip\u00ebris\u00eb, 12 tetor 2023.<\/em><\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<p>1. Sonila Bo\u00e7i, Hamit Kaba, Deputet\u00ebt opozitar\u00eb p\u00ebrball\u00eb nd\u00ebrtimit t\u00eb \u201cshtetit t\u00eb diktatur\u00ebs s\u00eb proletariatit\u201d , Botimi \u201cDeputetet p\u00ebr deputet\u00ebt\u201d, AIDSSH Tetor 2017 .<br>2.Po aty,fq.94-128; si dhe Arkivi I AIDSSH-s\u00eb, dokumente nga dosjet hetimore gjyq\u00ebsore nr.2224 dhe nr.1393.<br>3. Arkivi i AIDSSH, dokumente nga dosjet hetimore gjyq\u00ebsore nr.2224 dhe nr.1393; dosjet formulare t\u00eb Kol\u00eb Kuqalit, Selaudin Totos, Halit Gjolen\u00ebs, Isuf Hysenbegasit dhe Hasan Re\u00e7it ; dosjet e grupeve Monarkiste, Social-Demokrate e t\u00eb Rezistenc\u00ebs<\/p>\n\n\n\n<p><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ngjarja Gjyqi i deputet\u00ebve u zhvillua n\u00eb 27 shtator 1947 n\u00eb sall\u00ebn e kinemas\u00eb \u201c17 N\u00ebntori\u201d. K\u00ebshilli i Gjykat\u00ebs s\u00eb Lart\u00eb Ushtarake shpalli vendimin e d\u00ebnimit t\u00eb grupit t\u00eb deputet\u00ebve t\u00eb Legjislacionit t\u00eb Par\u00eb t\u00eb zgjedhur n\u00eb vitin 1945, m\u00eb 10 Tetor 1947. Nga 16 t\u00eb akuzuarit, tre u d\u00ebnuan me varje, Shefqet Beja n\u00eb [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[30],"tags":[],"class_list":["post-4682","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-fjalimet-e-kryetares"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/aidssh.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4682","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/aidssh.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/aidssh.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/aidssh.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/aidssh.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4682"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/aidssh.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4682\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/aidssh.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4682"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/aidssh.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4682"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/aidssh.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4682"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}