{"id":4688,"date":"2025-07-02T10:56:47","date_gmt":"2025-07-02T08:56:47","guid":{"rendered":"https:\/\/aidssh.instant.al\/?p=4688"},"modified":"2025-07-02T10:56:49","modified_gmt":"2025-07-02T08:56:49","slug":"te-zhdukurit-ne-diktature-sigurimi-ne-fjalet-e-veta","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/aidssh.al\/en\/te-zhdukurit-ne-diktature-sigurimi-ne-fjalet-e-veta\/","title":{"rendered":"The disappeared during the dictatorship, the Security Service in its own words"},"content":{"rendered":"<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><em>N\u00eb Dit\u00ebn Nd\u00ebrkomb\u00ebtare t\u00eb t\u00eb Zhdukurve, n\u00eb 30 gusht 2021, u prezantua ekspozita \u201cSigurimi n\u00eb fjal\u00ebt e veta\u201d, me dokumentacion t\u00eb zgjeruar t\u00eb ish-policis\u00eb sekrete, ku merrej autor\u00ebsi p\u00ebr d\u00ebnime, vrasje, ekzekutime, etj. q\u00eb Sigurimi i raportonte n\u00eb 19 historik\u00eb t\u00eb deg\u00ebve t\u00eb tij n\u00eb rrethe.<\/em><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p><em>Ekspozita p\u00ebr t\u00eb zhdukurit, me materiale t\u00eb ish-Sigurimit t\u00eb Shtetit u zhvillua n\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb projektit \u201cRritja e nd\u00ebrgjegj\u00ebsimit t\u00eb publikut p\u00ebr drejt\u00ebsin\u00eb tranzicionale dhe t\u00eb pajtimit: t\u00eb zhdukurit t\u00eb komuniz\u00ebm\u201d t\u00eb ICMP-AIDSSH, t\u00eb mb\u00ebshtetur nga BE dhe Ambasada Zvicerane dhe q\u00ebndroi e hapur deri m\u00eb 3 shtator 2021. Ajo u mbajt n\u00eb Lulishten<\/em><em> \u201cFadil Kokomani, Vangjel Lezho\u201d pran\u00eb Kryeministris\u00eb<\/em><em> me pjesmarrjen t\u00eb <\/em><em>kryeministrit Rama, ambasador\u00ebve, partner\u00ebve nd\u00ebrkomb\u00ebtar\u00eb, familjar\u00ebve t\u00eb personave t\u00eb pagjetur, veprimtar\u00eb t\u00eb kujtes\u00ebs kolektive, dhe t\u00eb t\u00eb drejtave t\u00eb njeriut! <\/em><em><\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Avancimi i kauz\u00ebs s\u00eb pap\u00ebrmbushur t\u00eb kthimit pran\u00eb familjeve, t\u00eb t\u00eb vdekurve t\u00eb pagjetur t\u00eb diktatur\u00ebs komuniste po trajtohet me ndjeshm\u00ebrin\u00eb e duhur nga institucionet vendase dhe po merr mb\u00ebshtetje nga institucionet nd\u00ebrkomb\u00ebtare.<\/p>\n\n\n\n<p>Autoriteti i Dosjeve, q\u00eb prej fillimeve t\u00eb veta pak vite me par\u00eb, u p\u00ebrball me k\u00ebrkesat e vazhdueshme t\u00eb dhjet\u00ebra familjeve q\u00eb, n\u00eb k\u00ebrkim t\u00eb qart\u00ebsimit t\u00eb fatit t\u00eb familjarit t\u00eb tyre, vrar\u00eb pa gjyq apo ekzekutuar p\u00ebr shkaqe politike, b\u00ebnin prezent kalvarin e vet prej disa dekadash, n\u00eb k\u00ebrkimin, gjetjen dhe identifikimin e tyre.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u00eb zbatim t\u00eb Konvent\u00ebs kund\u00ebr Zhdukjeve me Forc\u00eb, p\u00ebrve\u00e7 rolit t\u00eb vet p\u00ebr qasje n\u00eb nj\u00eb arkivin sekret t\u00eb policis\u00eb politike t\u00eb diktatur\u00ebs, AIDSSH, p\u00ebrmes p\u00ebrcaktimeve ligjore, \u00ebsht\u00eb p\u00ebrcaktuar si nd\u00ebrmjet\u00ebs mes familjar\u00ebve t\u00eb t\u00eb pagjeturve dhe institucioneve ligjzbatuese.<\/p>\n\n\n\n<p>Ligjv\u00ebn\u00ebsi, &#8211; duke kuptuar boshll\u00ebqet ligjore p\u00ebr k\u00ebt\u00eb kategori, dhe duke iu p\u00ebrgjigjur zhg\u00ebnjimit t\u00eb familjar\u00ebve, &#8211; i pati b\u00ebr\u00eb vend nj\u00eb ligji t\u00eb posa\u00e7\u00ebm q\u00eb akomodonte ICMP si partner nd\u00ebrkomb\u00ebtar, sidomos p\u00ebr identifikimin p\u00ebrmes ADN-s\u00eb dhe n\u00eb ver\u00ebn e 2020, e p\u00ebrcaktoi k\u00ebt\u00eb rol t\u00eb ri t\u00eb AIDSSH, duke k\u00ebrkuar q\u00eb ky institucion, s\u00eb pari t\u00eb nd\u00ebrtoj\u00eb marr\u00ebdh\u00ebnie me \u00e7do institucion ligjzbatues, p\u00ebr t\u00eb referuar rastet e raportuara nga familjar\u00ebt dhe s\u00eb dyti, duke i k\u00ebrkuar qeveris\u00eb q\u00eb t\u00eb p\u00ebrcaktoj\u00eb zinxhirin e roleve t\u00eb \u00e7do institucioni, p\u00ebrmes akteve n\u00ebnligjore q\u00eb pritet t\u00eb p\u00ebrgatiten k\u00ebt\u00eb vjesht\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p>Sa m\u00eb sip\u00ebr, AIDSSH natyrisht nuk do t\u00eb mbivendoset n\u00eb rolin e asnj\u00eb institucioni apo organizate, por do t\u00eb sh\u00ebrbej\u00eb si ur\u00eb lidh\u00ebse mes tyre dhe familjar\u00ebve, duke ndjekur hap pas hapi pun\u00ebn komplekse dhe afatgjat\u00eb q\u00eb pritet t\u00eb b\u00ebhet rast pas rasti.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00eb her\u00ebt kemi p\u00ebrpiluar s\u00eb bashku me IIPP dhe ICMP hart\u00ebn e vendeve ku mendohet t\u00eb ket\u00eb lokacione t\u00eb varreve t\u00eb fshehura, duke iu drejtuar n\u00eb nj\u00eb tur t\u00eb posa\u00e7\u00ebm pushtetit vendor, p\u00ebr mostjet\u00ebrsimin e k\u00ebtyre vendeve, p\u00ebr sa koh\u00eb ato jan\u00eb t\u00eb paverifikuara nga organet kompetente. Kjo merr r\u00ebnd\u00ebsi t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb, sidomos me zhvillimet e vrullshme n\u00eb infrastruktur\u00eb dhe p\u00ebrgjat\u00eb proceseve urbanizuese.<\/p>\n\n\n\n<p>Si produkt i projektit \u201cRritja e nd\u00ebrgjegj\u00ebsimit t\u00eb publikut p\u00ebr drejt\u00ebsin\u00eb tranzicionale dhe t\u00eb pajtimit; t\u00eb zhdukurit n\u00eb komuniz\u00ebm\u201d, financuar nga BE dhe Ambasada e Zvicr\u00ebs, dhe zbatuar nga AIDSSH me ICMP, u finalizua udh\u00ebrr\u00ebfyesi p\u00ebr familjar\u00ebt, q\u00eb kan\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebsin\u00eb e hapit t\u00eb par\u00eb p\u00ebr nisjen e procesit p\u00ebr qart\u00ebsimin e fatit t\u00eb familjarit t\u00eb tyre, apo p\u00ebr raportimin e lokacionit, n\u00eb rast se ka dijeni p\u00ebr t\u00eb, si\u00e7 \u00ebsht\u00eb rasti shum\u00eb shpesh.<\/p>\n\n\n\n<p>Duke ekspozuar indicie me vler\u00eb, p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb, ekspozita \u201cSigurimi n\u00eb fjal\u00ebt e veta\u201d, e \u00e7elur n\u00eb Dit\u00ebn Nd\u00ebrkomb\u00ebtare t\u00eb t\u00eb Zhdukurve, grish p\u00ebr reflektim dhe thellim t\u00eb t\u00eb kuptuarit, \u00e7do institucion ligjzbatues, si pushtetin vendor, policin\u00eb, prokurorin\u00eb, sh\u00ebrbimet e policis\u00eb shkencore, mjek\u00ebsis\u00eb ligjore dhe ato antropologjike. Sa m\u00eb mir\u00eb t\u00eb kuptojn\u00eb Sigurimin, funksionet dhe<\/p>\n\n\n\n<p>proceset e tij, aq m\u00eb mir\u00eb do ta kryejn\u00eb pun\u00ebn e tyre.<\/p>\n\n\n\n<p>Po ashtu, i drejtohet edhe familjar\u00ebve t\u00eb personave t\u00eb pagjetur, sepse qart\u00ebsimi i fatit t\u00eb familjarit t\u00eb tyre mund t\u00eb leht\u00ebsohet nga kuptimi m\u00eb i thell\u00eb i realitetit t\u00eb koh\u00ebs, duke i dh\u00ebn\u00eb ndihmes\u00eb m\u00eb t\u00eb madhe hulumtimit t\u00eb \u00e7do rasti dhe pun\u00ebs s\u00eb institucioneve t\u00eb p\u00ebrfshira.<\/p>\n\n\n\n<p>P\u00ebr nd\u00ebrtimin e k\u00ebsaj ekspozite jan\u00eb shqyrtuar historik\u00ebt e 19 deg\u00ebve t\u00eb ish-Sigurimit t\u00eb Shtetit n\u00eb vend, dokumente t\u00eb prodhuara prej tij n\u00eb vitet 1973-1980, si\u00e7 pohohet, t\u00eb punuara me kujdes dhe t\u00eb redaktuara shkenc\u00ebrisht.<\/p>\n\n\n\n<p>K\u00ebto historik\u00eb u deklasifikuan n\u00eb vitet 2019-2021 nga Autoriteti, dhe paraqesin interes, sepse Sigurimi merr p\u00ebrsip\u00ebr autor\u00ebsin\u00eb e disa ngjarjeve, duke dh\u00ebn\u00eb nj\u00ebher\u00ebsh k\u00ebndv\u00ebshtrimin e vet mbi emrat e p\u00ebrfshir\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p>Policia sekrete pranon k\u00ebtu q\u00eb ka luftuar ose eliminuar n\u00eb disa m\u00ebnyra kund\u00ebrshtar\u00ebt politik\u00eb, q\u00eb p\u00ebrmenden me termat diversant\u00eb, kriminel\u00eb lufte, armiq t\u00eb popullit, sabotator\u00eb, spiun\u00eb, bandit\u00eb, kulak\u00eb e t\u00eb tjer\u00eb, n\u00eb p\u00ebrplasje me t\u00eb cil\u00ebt, ka t\u00eb humbur nga t\u00eb dyja pal\u00ebt. T\u00eb gjitha k\u00ebto, p\u00ebrmes d\u00ebshmive n\u00eb vet\u00eb t\u00eb par\u00eb t\u00eb Sigurimit, q\u00eb ndalet edhe te vendekzekutimet, por pa koordinata t\u00eb sakta.<\/p>\n\n\n\n<p>Ekspozita synon t\u00eb nxis\u00eb m\u00eb tej pun\u00ebn p\u00ebr k\u00ebrkimin, gjetjen dhe identifikimin e t\u00eb pagjeturve, duke sjell\u00eb rastet e evidentuara, duke pasur parasysh q\u00eb &#8211; p\u00ebrmes emrave t\u00eb ndrysh\u00ebm, t\u00eb njohur apo t\u00eb panjohur, &#8211; t\u00eb p\u00ebrmbledh\u00eb metodat e p\u00ebrndjekjes s\u00eb Sigurimit t\u00eb Shtetit nd\u00ebr vite, q\u00eb ndihmojn\u00eb p\u00ebr t\u00eb qart\u00ebsuar fatin e k\u00ebtyre personave: &nbsp;nga shpikja e s\u00ebmundjeve, &nbsp;te \u201ckombinacionet\u201d e pranuara nga vet\u00eb punonj\u00ebsit e Sigurimit, p\u00ebrmes legjendimesh q\u00eb n\u00ebnkuptojn\u00eb p\u00ebrhapjen e lajmeve t\u00eb rreme, \u201chetuesive t\u00eb rrufeshme\u201d kur pranohet se \u201cu vu dor\u00eb\u201d, e kurtheve, &nbsp;duke hedhur drit\u00eb rreth pas rrethi, n\u00eb m\u00ebnyrat si b\u00ebheshin rekrutimet e bashk\u00ebpun\u00ebtor\u00ebve n\u00ebn shtr\u00ebngim, p\u00ebrmes presionit me arrestimin e familjar\u00ebve, apo ballafaqimit me f\u00ebmij\u00ebn e lidhur kok\u00eb e k\u00ebmb\u00eb n\u00eb qeli.<\/p>\n\n\n\n<p>Te vrasja q\u00eb pasohet, jo nga varrimi, por nga \u201cgroposja\u201c e trupave, q\u00eb synonte dhe groposje t\u00eb vet\u00eb s\u00eb v\u00ebrtet\u00ebs.<\/p>\n\n\n\n<p>K\u00ebsaj ekspozite i \u00ebsht\u00eb dh\u00ebn\u00eb forma e kubave, p\u00ebr t\u00eb ilustruar se nj\u00eb histori mund t\u00eb ket\u00eb disa faqe, dhe po ashtu nj\u00eb form\u00eb lego, si p\u00ebr t\u00eb ilustruar potencialin q\u00eb ka \u00e7do indicie p\u00ebr t\u00eb plot\u00ebsuar apo nd\u00ebrtuar nj\u00eb t\u00eb till\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p>Prandaj, p\u00ebrpara se t\u00eb shihni k\u00ebt\u00eb ekspozit\u00eb, m\u00eb lejoni t\u00eb p\u00ebrmbledh me pak fjal\u00eb se \u00e7far\u00eb kjo ekspozit\u00eb NUK \u00ebsht\u00eb:<\/p>\n\n\n\n<p>\ud835\udfcf. Kjo ekspozit\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb historia e Sigurimit t\u00eb Shtetit. K\u00ebtu kemi p\u00ebrmbledhur disa indicie t\u00eb cilat kan\u00eb nevoj\u00eb t\u00eb analizohen, verifikohen, vihen p\u00ebrball\u00eb kujtimeve, ditar\u00ebve, intervistave, analizave krahasuese, etj., p\u00ebrpara se t\u00eb b\u00ebhen pjes\u00eb e debatit publik mbi nj\u00eb histori t\u00eb till\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p>\ud835\udfd0. Kjo nuk \u00ebsht\u00eb as nj\u00eb ekspo shteruese, sepse n\u00eb eksperienc\u00ebn ton\u00eb, nj\u00eb rast i hulumtuar plot\u00ebsisht shkon em\u00ebr pas emri, duke lexuar edhe mij\u00ebra faqe,<\/p>\n\n\n\n<p>\ud835\udfd1. Kjo ekspozit\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb nj\u00eb akt rehabilitimi i gjith\u00eb viktimave q\u00eb jan\u00eb subjekte fatkeqe t\u00eb k\u00ebtyre historikeve. \u00c7do em\u00ebr, \u00e7do ngjarje, k\u00ebrkon pun\u00eb t\u00eb holl\u00ebsishme t\u00eb historian\u00ebve, me gjenealogjit\u00eb, bashk\u00ebpunimin me familjet dhe arkivat e koh\u00ebs, si dhe procese hulumtuese ballafaquese dhe shfryt\u00ebzim t\u00eb referencave t\u00eb besueshme.<\/p>\n\n\n\n<p>S\u00eb fundi, d\u00ebshiroj t\u2018ju paralajm\u00ebroj se temat e trajtuara n\u00eb k\u00ebt\u00eb ekspozit\u00eb jan\u00eb t\u00eb dhimbshme dhe delikate. Temat jan\u00eb komplekse, por t\u00eb pashmangshme. Por p\u00ebrtej interesit publik q\u00eb kjo \u00e7\u00ebshtje po merr, le t\u00eb mos harrojm\u00eb se pas \u00e7do ngjarjeje jan\u00eb persona dhe familje q\u00eb ende e vuajn\u00eb indiferenc\u00ebn ton\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p>Shpresoj q\u00eb secili prej nesh t\u00eb dal\u00eb me p\u00ebrgjegj\u00ebsit\u00eb e veta p\u00ebr t\u00eb thelluar m\u00eb tej pun\u00ebn e vet dhe me \u00e7far\u00eb ka n\u00eb dor\u00eb, sepse kjo plag\u00eb e pambyllur e familjeve \u00ebsht\u00eb edhe plag\u00eb e pambyllur e t\u00eb gjith\u00eb shoq\u00ebris\u00eb dhe nj\u00eb detyr\u00eb e pap\u00ebrmbushur e shtetit.<\/p>\n\n\n\n<p>Rezultatin e pun\u00ebs son\u00eb t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt do t\u00eb donim ta shihnim kur t\u00eb nisin g\u00ebrmimet, t\u00eb cilat, si\u00e7 e kemi par\u00eb psh, n\u00eb Poloni, kthehen n\u00eb dit\u00eb t\u00eb sh\u00ebnuara, dhe p\u00ebrcillen nga mbar\u00eb shoq\u00ebria si arritje humane.<\/p>\n\n\n\n<p>Le t\u00eb mos harrojm\u00eb q\u00eb nj\u00eb pjes\u00eb e bijve m\u00eb t\u00eb shquar t\u00eb popullit ton\u00eb ndodhen ende \u201ct\u00eb groposur\u201d diku.<\/p>\n\n\n\n<p>Ju fal\u00ebnderoj! *Fjala e Kryetares s\u00eb AIDSSH-s\u00eb, Dr. Gentiana Sula, n\u00eb hapjen e ekspozit\u00ebs p\u00ebr t\u00eb zhdukurit n\u00eb komuniz\u00ebm <strong>\u201cSigurimi n\u00eb fjal\u00ebt e veta\u201d<\/strong><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ekspozita p\u00ebr t\u00eb zhdukurit, me materiale t\u00eb ish-Sigurimit t\u00eb Shtetit u zhvillua n\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb projektit \u201cRritja e nd\u00ebrgjegj\u00ebsimit t\u00eb publikut p\u00ebr drejt\u00ebsin\u00eb tranzicionale dhe t\u00eb pajtimit: t\u00eb zhdukurit t\u00eb komuniz\u00ebm\u201d t\u00eb ICMP-AIDSSH, t\u00eb mb\u00ebshtetur nga BE dhe Ambasada Zvicerane dhe q\u00ebndroi e hapur deri m\u00eb 3 shtator 2021. Ajo u mbajt n\u00eb Lulishten \u201cFadil [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[30],"tags":[],"class_list":["post-4688","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-fjalimet-e-kryetares"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/aidssh.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4688","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/aidssh.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/aidssh.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/aidssh.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/aidssh.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4688"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/aidssh.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4688\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/aidssh.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4688"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/aidssh.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4688"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/aidssh.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4688"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}