{"id":8179,"date":"2025-07-21T16:41:16","date_gmt":"2025-07-21T14:41:16","guid":{"rendered":"https:\/\/aidssh.instant.al\/?p=8179"},"modified":"2025-07-21T16:41:18","modified_gmt":"2025-07-21T14:41:18","slug":"maks-velo-zeri-i-atij-qe-klith-ne-shkreti","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/aidssh.al\/en\/maks-velo-zeri-i-atij-qe-klith-ne-shkreti\/","title":{"rendered":"MAKS VELO, THE VOICE OF ONE WHO SCREAMS IN THE WILDERNESS"},"content":{"rendered":"<p>Ju ftojm\u00eb t\u00eb lexoni artikullin reflektues t\u00eb Dr. Albert Nikoll\u00ebs, an\u00ebtar i <a href=\"https:\/\/www.facebook.com\/autoriteti.dosjeve.2025?__cft__[0]=AZUaeguJCIlR2gj-tmIqvxkogwZ0TgqZ0rziLnOQyF0u0FydFs-2ysxqF1C8MedxOllVRRGoH_fQP2SM1L2WnYtIxqiheQX5QvjZdUgp4qqU5eG0X_fTGeVyTxJzlR5OBaGBV8pKF5gTBQwp7203vCUN_fRIk9gUtohFwjDI4q7xAg&amp;__tn__=-]K-R\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Authority of the Files<\/a> kushtuar vepr\u00ebs s\u00eb arkitektit dhe shkrimtarit Maks Velo, me fokus n\u00eb librin e tij trondit\u00ebs Betonizimi i Demokracis\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p>Artikulli ripublikohet me rastin e 5-vjetorit t\u00eb ndarjes nga jeta t\u00eb Velos dhe n\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb aktivitetit p\u00ebrkujtimor q\u00eb do t\u00eb zhvillohet p\u00ebr tri dit\u00eb n\u00eb Sht\u00ebpin\u00eb \u201cKadare\u2013Agolli\u201d, ku do t\u00eb diskutohet puna e tij nga student\u00eb t\u00eb <a><\/a>arkitektur\u00ebs dhe historis\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p>Aktivieti do t\u00eb ekspozoj\u00eb dosjen origjinale t\u00eb survejimit dhe d\u00ebnimit t\u00eb tij nga regjimi komunist \u2014 nj\u00eb dokument q\u00eb hedh drit\u00eb edhe mbi veprat e konfiskuara dhe t\u00eb zhdukura t\u00eb artistit.<\/p>\n\n\n\n<p>Nj\u00eb ftes\u00eb p\u00ebr reflektim t\u00eb ndersh\u00ebm mbi sh\u00ebmtin\u00eb urbane dhe shpirt\u00ebrore q\u00eb e shqet\u00ebsonte thell\u00eb Velon dhe mbi nevoj\u00ebn p\u00ebr t\u00eb ruajtur kujtes\u00ebn p\u00ebrmes s\u00eb v\u00ebrtet\u00ebs.<\/p>\n\n\n\n<p>MAKS VELO, THE VOICE OF ONE WHO SCREAMS IN THE WILDERNESS<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Betonizimi i demokracis\u00eb&#8221; i artistit arkitekt Maks Velo \u00ebsht\u00eb nj\u00eb lib\u00ebr trondit\u00ebs. Trondit\u00ebs n\u00eb kuptimin par\u00ebsor, por kam prirje t\u00eb besoj edhe n\u00eb kuptimin filofilozofik, kur ky lidhet me kategorin\u00eb e &#8220;s\u00eb shenjt\u00ebs&#8221;. N\u00eb fakt, p\u00ebr filozofin gjerman Rudolf Otto, p\u00ebrvoja e s\u00eb shenjt\u00ebs \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nd\u00ebrthurje e bukur nd\u00ebrmjet trondit\u00ebses (tremendum) dhe magjeps\u00ebses (fascinans) dhe Veloja na b\u00ebn t\u00eb p\u00ebrjetojm\u00eb edhe k\u00ebt\u00eb p\u00ebrmas\u00eb gati mistike n\u00eb librin e tij. Ja si shprehet duke iu referuar nj\u00eb vizit\u00eb n\u00eb Gjermani:<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Duke vizituar ngadal\u00eb t\u00eb dy vilat, nj\u00eb ndjenj\u00eb hyjnore m\u00eb pushtoi. Dhe aty kuptova p\u00ebrse thuhet: Zoti mish\u00ebrohet tek Njeriu. Ata, arkitekt\u00ebt e m\u00ebdhenj, jan\u00eb mish\u00ebrimi i Krishtit n\u00eb organizimin e bot\u00ebs, jan\u00eb natyra n\u00eb organizimin e saj m\u00eb t\u00eb lart\u00eb. Dhe arkitekt\u00ebt e paaft\u00eb dhe t\u00eb korruptuar jan\u00eb mish\u00ebrimi i djallit n\u00eb shoq\u00ebrin\u00eb njer\u00ebzore.&#8221; (Velo. M. Betonizimi i demokracis\u00eb, f. 25).<\/p>\n\n\n\n<p>Faktin q\u00eb libri \u00ebsht\u00eb trondit\u00ebs e d\u00ebshmon ndoshta edhe di\u00e7ka tjet\u00ebr: n\u00eb p\u00ebrurimin e librit nuk kishte me shumic\u00eb t\u00eb pranish\u00ebm q\u00eb i p\u00ebrkasin kategoris\u00eb s\u00eb arkitekt\u00ebve, artist\u00ebve apo politikan\u00ebve, p\u00ebrve\u00e7 kryeministrit Rama. P\u00ebrgjigjen e k\u00ebsaj mungese t\u00eb dalluar e jep vet\u00eb Veloja n\u00eb lib\u00ebr: ne shqiptar\u00ebt nuk e duam t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn!<\/p>\n\n\n\n<p>Para 10 vjet\u00ebsh, kur pata lexuar &#8220;Koh\u00eb antishenj\u00eb&#8221; t\u00eb Maks Velos, rifitova ndjesin\u00eb e k\u00ebnaq\u00ebsis\u00eb q\u00eb t\u00eb jep leximi i mir\u00eb p\u00ebr let\u00ebrsin\u00eb shqipe, ndjesi q\u00eb n\u00eb leximet e botimeve letrare t\u00eb pas &#8217;90-s m\u00eb ishte venitur disi. Velo arrin, n\u00ebp\u00ebrmjet atij libri, t\u00eb sjell\u00eb jo vet\u00ebm t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn lakuriqe t\u00eb persekutimit komunist, por m\u00eb shum\u00eb se aq, mjerimin moral t\u00eb koleg\u00ebve dhe njer\u00ebzve t\u00eb tij m\u00eb t\u00eb af\u00ebrt.<\/p>\n\n\n\n<p>Dashurin\u00eb p\u00ebr njer\u00ebzit e af\u00ebrt njeriu ka nj\u00eb tendenc\u00eb ta shenjt\u00ebroj\u00eb dhe sigurisht q\u00eb edhe zhg\u00ebnjimi prej tradhtis\u00eb s\u00eb saj \u00ebsht\u00eb tejet i madh, Diku nga p\u00ebrmbyllja e librit &#8220;Koh\u00eb antishenj\u00eb&#8221;, Veloja d\u00ebshmon edhe p\u00ebr nj\u00eb indiferenc\u00eb t\u00eb madhe, q\u00eb ai e shikon me dhimbje, e q\u00eb ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb me persekutor\u00ebt e tij, t\u00eb cil\u00ebt tashm\u00eb jan\u00eb b\u00ebr\u00eb &#8220;demokrat\u00eb&#8221; e kan\u00eb shum\u00eb pushtet politik.<\/p>\n\n\n\n<p>Ai lib\u00ebr \u00ebsht\u00eb si parath\u00ebnie e librit &#8221; Betonizimi i Demokracis\u00eb&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<p>Ky lib\u00ebr \u00ebsht\u00eb i aft\u00eb t\u00eb p\u00ebrmbledh\u00eb artin, mendimin dhe mesazhin, komponent\u00eb t\u00eb shprehur n\u00eb nj\u00eb nd\u00ebrlidhje t\u00eb p\u00ebrkryer strukturimi dhe ndjenje. Artikujt e p\u00ebrmbledhur p\u00ebrmbushin nj\u00ebri-tjetrin plot art si gur\u00ebzat e vegj\u00ebl n\u00eb nj\u00eb mozaik. Veloja \u00ebsht\u00eb kthyer, prej shum\u00eb koh\u00ebsh tashm\u00eb, n\u00eb nj\u00eb \u201cz\u00eb q\u00eb klith n\u00eb shkreti&#8221; Nuk ka hap\u00ebsir\u00eb t\u00eb jet\u00ebs publike dhe artistike ku t\u00eb mos ket\u00eb z\u00ebrin e tij si nj\u00eb kamban\u00eb q\u00eb lajm\u00ebron v\u00ebmendje, kujtes\u00eb, kujdes, reflektim dhe kthim. Kthim bash n\u00eb kuptimin q\u00eb i jep Gjon Pag\u00ebzori (&#8220;ai q\u00eb klith n\u00eb shkreti&#8221; Ungilli i Luk\u00ebs. 3. 1-6) si kthim n\u00eb rrug\u00ebn e Zotit. Po ta lexojm\u00eb n\u00eb vijim pjes\u00ebn e Ungjillit ku p\u00ebrdoret shprehja n\u00eb titull, shikojm\u00eb se ndoshta Veloja \u00ebsht\u00eb frym\u00ebzuar pik\u00ebrisht aty p\u00ebr mesazhin e k\u00ebtij libri. Ja si vijon Ungjilli:<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Z\u00ebri i atij q\u00eb klith n\u00eb shkreti \/ p\u00ebrgatitni udh\u00ebn e Zotit; \/ Rrafshoni shtigjet e tija! \/ \u00c7do lugin\u00eb le t\u00eb mbushet, \/ \u00e7do mal e kod\u00ebr le t\u00eb ulet; \/ udh\u00ebt e shtrembra le t\u00eb b\u00ebhen t\u00eb drejta \/ e ato gropa-gropa le t\u00eb b\u00ebhen t\u00eb rrafsh\u00ebta \/ E \u00e7do njeri do ta shoh\u00eb sh\u00eblbimin e Hyjit&#8221;<\/p>\n\n\n\n<p>Veloja k\u00ebrkon pik\u00ebrisht k\u00ebt\u00eb gj\u00eb n\u00eb lib\u00ebr. Prishje kullash t\u00eb sh\u00ebmtuara, prishje nd\u00ebrtesash pa leje, pastrim rrug\u00ebsh nga fenomeni i &#8220;barbaris\u00eb s\u00eb barakave&#8221;, heqjen e bustit t\u00eb dhunuesit t\u00eb Tiran\u00ebs. Dhe t\u00eb gjitha k\u00ebto n\u00eb saj\u00eb t\u00eb kuraj\u00ebs qytetare p\u00ebr mbrojtjen e s\u00eb mir\u00ebs s\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt. Kaq e thell\u00eb \u00ebsht\u00eb tek Veloja &#8220;e mira e p\u00ebrbashk\u00ebt, saq\u00eb ajo \u00ebsht\u00eb kryefjala e librit. Veloja e di shum\u00eb mir\u00eb se midis arkitektur\u00ebs dhe shpirtit t\u00eb nj\u00eb populli ka nj\u00eb lidhje t\u00eb fort\u00eb. Kjo gj\u00eb e trishton shum\u00eb, sepse sh\u00ebmtia e madhe q\u00eb ka pllakosur n\u00eb Shqip\u00ebri nuk \u00ebsht\u00eb nj\u00eb e keqe vet\u00ebm n\u00eb vetvete, ajo e ka burimin tek &#8220;arkitektura e sh\u00ebmtuar shpirt\u00ebrore\u201d e nj\u00eb klani t\u00eb korruptuar arkitekt\u00ebsh, nd\u00ebrtuesish e politikan\u00ebsh t\u00eb korruptuar:<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Shkolla shqiptare e arkitektur\u00ebs \u00ebsht\u00eb e vazhdon t\u00eb jet\u00eb e \u00e7oroditur, e disekuilibruar dhe tronditjet e saj konceptuale dhe morale jan\u00eb arsyeja e pjes\u00ebmarrjes s\u00eb arkitekt\u00ebve n\u00eb masakr\u00ebn urbane t\u00eb Tiran\u00ebs dhe Durr\u00ebsit&#8221; (f. 148).<\/p>\n\n\n\n<p>Ashtu si arkitekti antropolog Erwin Panowsky, q\u00eb ka b\u00ebr\u00eb nj\u00eb nd\u00ebr studimet m\u00eb interesante se si lidhet shpirt\u00ebrorja me arkitektur\u00ebn, Veloja d\u00ebshmon n\u00ebp\u00ebrmjet librit se n\u00eb shkat\u00ebrrimin e qyteteve dhe t\u00eb rrug\u00ebve t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb ka nj\u00eb reflektim t\u00eb mend\u00ebsis\u00eb osmane:<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;N\u00eb arkitektur\u00ebn dhe urbanizimin e Tiran\u00ebs reflektohen t\u00ebr\u00eb mungesat profesionale dhe etike, t\u00ebr\u00eb vetit\u00eb e fshehura barbare dhe primitive t\u00eb kodit oriental osman&#8221; (f. 19).<\/p>\n\n\n\n<p>Veloja gjen edhe t\u00eb bukur\u00ebn e mbrojtur n\u00eb arkitektur\u00ebn shqiptare, vler\u00ebson p\u00ebrpjekjet p\u00ebr ta ruajtur at\u00eb dhe k\u00ebrkon q\u00eb k\u00ebto shembuj t\u00eb mb\u00ebshteten e t\u00eb nxiten, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb t\u00eb mbetet gjall\u00eb shpresa: &#8220;Dhe s&#8217;ka se si t\u00eb mos ndodh\u00eb q\u00eb prap\u00eb, arkitekt\u00ebt e huaj t\u00eb ngren\u00eb korpusin m\u00eb t\u00eb arrir\u00eb artistikisht dhe funksionalisht. E kam fjal\u00ebn p\u00ebr Katedralen Katolike. \u00cbsht\u00eb i vetmi volum me k\u00ebrkesa dhe arritje plastike q\u00eb po ravij\u00ebzohet n\u00eb Tiran\u00eb&#8221; (f. 23).<\/p>\n\n\n\n<p>Nj\u00eb gjetje shum\u00eb interesante e librit \u00ebsht\u00eb edhe paraqitja me p\u00ebrvujt\u00ebri e mesazheve dhe referimi ndaj p\u00ebrvujt\u00ebris\u00eb si \u00e7el\u00ebs p\u00ebr t\u00eb kuptuar t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn. &#8220;Madh\u00ebshtin\u00eb\u201d idiote q\u00eb p\u00ebrpiqen disa nd\u00ebrtues ta paraqesin me rritjen numrit t\u00eb kateve Veloja e shikon pik\u00ebrisht te t\u00eb mos kuptuarit e faktit se tek p\u00ebrvujt\u00ebria q\u00ebndron madh\u00ebshtia: &#8220;Tek modestia q\u00ebndron madh\u00ebshtia e popujve europian\u00eb. Tek bab\u00ebzia q\u00ebndron r\u00ebnia e popujve t\u00eb paformuar&#8221; (f. 191).<\/p>\n\n\n\n<p>Ajo q\u00eb nuk bashk\u00ebndaj me librin \u00ebsht\u00eb d\u00ebshp\u00ebrimi i Velos p\u00ebr pakthyeshm\u00ebrin\u00eb e d\u00ebmit t\u00eb shkaktuar nga t\u00ebrbimi i t\u00eb korruptuarve. Un\u00eb mendoj se d\u00ebmi mund t\u00eb jet\u00eb i kthyesh\u00ebm. Duhet vullnet i fort\u00eb politik q\u00eb e bukura t\u00eb b\u00ebhet e pranishme.<\/p>\n\n\n\n<p>Kur kam lexuar &#8220;Nd\u00ebrgjegjja e gjymtuar e shqiptar\u00ebve\u201d t\u00eb Kadares\u00eb, kam reflektuar thell\u00eb me veten mbi mang\u00ebsit\u00eb personale p\u00ebr t\u00eb dh\u00ebn\u00eb nj\u00eb kontribut sa m\u00eb t\u00eb vlefsh\u00ebm p\u00ebr vendin. Mund t\u00eb thuhet me plot goj\u00ebn se Maks Veloja \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nd\u00ebrgjegje e past\u00ebr e pagjymtuar shqiptare.<\/p>\n\n\n\n<p>Po e p\u00ebrmbyll me nj\u00eb nd\u00ebr mesazhet m\u00eb t\u00eb goditura t\u00eb librit: &#8220;Ne duhet t\u00eb kemi respekt p\u00ebr territorin, pasi ai \u00ebsht\u00eb si Katedralja e \u00e7do populli; le t\u00eb futemi i brenda e t\u00eb falemi n\u00eb gjunj\u00eb\u201d. (f. 231).<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-gallery has-nested-images columns-default is-cropped wp-block-gallery-1 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\">\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" width=\"576\" height=\"604\" data-id=\"8180\" src=\"https:\/\/aidssh.al\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/pic-1-aidssh.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-8180\" srcset=\"https:\/\/aidssh.al\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/pic-1-aidssh.jpg 576w, https:\/\/aidssh.al\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/pic-1-aidssh-286x300.jpg 286w, https:\/\/aidssh.al\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/pic-1-aidssh-11x12.jpg 11w\" sizes=\"(max-width: 576px) 100vw, 576px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" width=\"627\" height=\"1024\" data-id=\"8181\" src=\"https:\/\/aidssh.al\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/pic-2-aidssh-627x1024.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-8181\" srcset=\"https:\/\/aidssh.al\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/pic-2-aidssh-627x1024.jpg 627w, https:\/\/aidssh.al\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/pic-2-aidssh-184x300.jpg 184w, https:\/\/aidssh.al\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/pic-2-aidssh-7x12.jpg 7w, https:\/\/aidssh.al\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/pic-2-aidssh.jpg 720w\" sizes=\"(max-width: 627px) 100vw, 627px\" \/><\/figure>\n<\/figure>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ju ftojm\u00eb t\u00eb lexoni artikullin reflektues t\u00eb Dr. Albert Nikoll\u00ebs, an\u00ebtar i Autoriteti Dosjeve kushtuar vepr\u00ebs s\u00eb arkitektit dhe shkrimtarit Maks Velo, me fokus n\u00eb librin e tij trondit\u00ebs Betonizimi i Demokracis\u00eb. Artikulli ripublikohet me rastin e 5-vjetorit t\u00eb ndarjes nga jeta t\u00eb Velos dhe n\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb aktivitetit p\u00ebrkujtimor q\u00eb do t\u00eb zhvillohet p\u00ebr [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":1,"featured_media":8181,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[80],"tags":[],"class_list":["post-8179","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-artikuj"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/aidssh.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8179","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/aidssh.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/aidssh.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/aidssh.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/aidssh.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8179"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/aidssh.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8179\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/aidssh.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/8181"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/aidssh.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8179"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/aidssh.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8179"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/aidssh.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8179"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}